W każdej zakrystii wisi ich kilka, a w większych parafiach — kilkanaście. Ornaty różnią się kolorem, krojem i ciężarem, a historia tej szaty sięga czasów rzymskich. Warto wiedzieć, co dokładnie kapłan zakłada na siebie do Mszy Świętej — i dlaczego ornat nie jest zwykłym „ubraniem służbowym".
W skrócie:
- Ornat to wierzchnia szata liturgiczna kapłana, zakładana na albę i stułę.
- Nazwa pochodzi od łacińskiego casula, czyli „płaszczyk"; starsze określenie to „kazula".
- Kroje różnią się ilością materiału i układem — od najstarszego stożkowego po rzymski.
Skąd wziął się ornat?
Ornat wywodzi się ze świeckiego rzymskiego płaszcza — casuli, który w pierwszych wiekach chrześcijaństwa trafił do liturgii i już w niej pozostał. Przez stulecia zmieniał kształt: od obszernego okrycia z kapturem, przez pełne półkole materiału, po dzisiejsze, starannie skrojone szaty. W polskich zakrystiach do dziś usłyszeć można starsze określenie „kazula".
Co kapłan zakłada do Mszy?
Kolejność jest ściśle określona: amikt (opcjonalnie), alba, pas (cingulum), stuła i na końcu ornat. Ornat jest więc najbardziej zewnętrznym elementem stroju celebransa — i nosi się go wyłącznie podczas liturgii. Dla porównania: diakon zakłada dalmatykę, a kapłan w procesji lub na nieszporach — kapę.
Kroje ornatów — od stożkowego po rzymski
- Stożkowy (romański, tzw. conical) — najstarszy typ, szyty z półkola materiału; opada pełnym „dzwonem".
- Gotycki — luźno opadająca szata na planie elipsy; dziś najczęściej spotykany.
- Semi-gotycki — krój pośredni.
- Rzymski (skrzypcowy) — dwie części rozcięte po bokach i spięte na ramionach, często z aksamitnymi pasami.
Dlaczego ornat zmienia kolor?
O kolorze nie decyduje gust, lecz kalendarz liturgiczny: biały to radość i chwała (Boże Narodzenie, Wielkanoc, święta), czerwony — Duch Święty i męczennicy, zielony — okres zwykły, fioletowy — Adwent i Wielki Post, czarny — Msze za zmarłych, a różowy dopuszczony jest w dwie niedziele roku. Na najbardziej uroczyste dni używa się szat złotych lub srebrnych. Dlatego w dobrze zaopatrzonej zakrystii ornaty wiszą w kilku kolorach — inaczej nie da się przejść przez rok liturgiczny. Najbliższa zmiana już 29 listopada, w pierwszą niedzielę Adwentu.
Tkaniny i hafty
Ornaty szyje się z tkanin żakardowych, adamaszku, aksamitu i gładkich tkanin liturgicznych, a alby — z naturalnego lnu. Haft bywa dyskretny (delikatny krzyż na codzienne Msze) albo okazały (rozeta, kamienie na uroczystości). Najczęstsze motywy to IHS, krzyż, Baranek Boży, Serce Pana Jezusa, Duch Święty oraz wizerunki świętych i Matki Bożej.
Ile kosztuje ornat?
Ceny zaczynają się od ok. 400 zł za proste modele, a kończą na ok. 2 900 zł za bogato haftowane kroje rzymskie. Komplet czterech ornatów ze stułami w kolorach liturgicznych to wydatek rzędu 1 400 zł. O cenie decydują krój, tkanina, gęstość haftu i dodatki — na przykład kamienie.
Jak wybrać ornat do zakrystii?
Przy wyborze warto ustalić trzy rzeczy: kroje pasujące do sylwetki celebransa, brakujące kolory oraz budżet. Pełne zestawienie krojów, tkanin, haftów i cen — z tabelami i przykładami — znajdziesz w przewodniku przewodnik po ornatach — kroje, tkaniny i kolory. Warto zajrzeć przed Adwentem, gdy w zakrystiach zmienia się kolor szat.
