Byli na linii ognia. "Gdyby nie dorożki, byłoby dużo więcej ofiar"

Czterech krakowskich dorożkarzy zostało rannych podczas sobotniego zamachu na Rynku Głównym. Dwoje z nich jest w szczególnie ciężkim stanie. – Gdyby nie dorożki, byłoby dużo więcej ofiar – mówi Dorota Litwicka, prezes Stowarzyszenia Dorożkarzy Krakowskich. W należącym do niej powozie naliczono około pięciu śladów po pociskach. Dorożkarze uruchomili zbiórkę na leczenie i rehabilitację poszkodowanych.

Było słoneczne sobotnie popołudnie, 7 listopada. Na krakowskim Rynku Głównym, jak zwykle o tej porze, tłumy spacerowiczów i turystów. Dorożkarze czekali na pasażerów, inni właśnie odbywali kursy. Nic nie zapowiadało tragedii.

Nagle rozległy się strzały. Ludzie zaczęli uciekać, a ci, którzy znajdowali się w pobliżu postoju dorożek przy ulicy Sławkowskiej, znaleźli się w bezpośrednim niebezpieczeństwie. Wśród pierwszych poszkodowanych byli krakowscy dorożkarze, którzy tego dnia, jak co dzień, przyjechali na Rynek do pracy.

Dorota Litwicka, prezes Stowarzyszenia Dorożkarzy Krakowskich, nie była wtedy na miejscu. O tym, co się dzieje, dowiedziała się od dwóch pracownic obsługujących należącą do niej dorożkę.

– Zadzwoniły do mnie z krzykiem, płaczem, przerażone, że jest strzelanina na Rynku. Na początku nie dowierzałam, bo takie rzeczy nie zdarzały się nigdy do tej pory. Myślałam, że sobie żartują. Ale słysząc przerażenie w ich głosie, skontaktowałam się z innymi dorożkarzami, żeby dowiedzieć się, co się dzieje – opowiada w rozmowie z Głos24.

Kiedy potwierdziła, że rzeczywiście doszło do strzelaniny, poleciła pracownicom natychmiast wracać do garażu.

– Mamy najbliższy garaż i tam jest najbezpieczniej. Kazałam im uciekać z tymi końmi z Rynku – relacjonuje.

Telefon odebrała jeszcze w trakcie dramatycznych wydarzeń. Jak podkreśla, atak rozpoczął się właśnie w rejonie postoju dorożek.

„Gdyby nie dorożki, byłoby dużo więcej ofiar”

Ile powozów znajdowało się wówczas na Rynku? Dorota Litwicka nie jest w stanie podać dokładnej liczby. Szacuje, że mogło ich być około ośmiu. Część stała na postoju, pozostałe były w trasie.

– Dorożki to była pierwsza linia w ataku tego zamachowca. Gdyby nie dorożki, to byłoby dużo więcej ofiar – mówi.

Według prezes stowarzyszenia powozy znalazły się bezpośrednio na linii strzałów. Pociski trafiały w konstrukcje dorożek, które oddzielały napastnika od osób przebywających w pobliżu Sukiennic.

– Dziś mogę powiedzieć, że każda dziura w dorożce świadczy o potencjalnej liczbie kolejnych osób poszkodowanych, bo zamachowiec strzelał na oślep: w dorożki, w konie, w ludzi na dorożkach. A w sobotę o godzinie 15 na Rynku Głównym jest masa ludzi. I niech pani uwierzy, gdyby nie te dorożki, byłoby dużo więcej rannych, a nawet ofiar śmiertelnych – podkreśla.

W jej własnej dorożce naliczono około pięciu śladów po pociskach.

– To było około pięć strzałów. Nie wiem ile na innych, bo jeszcze każdy jest przy swoich bliskich. Daleko jeszcze do oględzin – zaznacza.

Zdaniem Litwickiej powozy mogły osłonić część osób znajdujących się na Rynku. Gdyby pociski nie zatrzymały się na dorożkach, mogły dosięgnąć kolejnych przechodniów.

Cztery osoby ranne. Najmłodsza ma zaledwie 25 lat

W zamachu rannych zostało czworo krakowskich dorożkarzy – trzy kobiety i jeden mężczyzna. Stan dwojga z nich jest szczególnie ciężki.

– Piotr w wieku 50 lat jest w najcięższym stanie. Jest jeszcze w śpiączce, nie wybudzają go. Ma jeszcze odłamki w swoim organizmie. Będzie jeszcze prawdopodobnie dzisiaj przechodził kolejną operację, żeby mu je wyciągnąć – mówi Dorota Litwicka.

Kolejną ciężko ranną osobą jest Barbara, najmłodsza z poszkodowanych. Ma zaledwie 25 lat. Jak informuje prezes stowarzyszenia, kobieta została wybudzona w niedzielę, ale jej stan nadal jest poważny.

– Basia została przebudzona wczoraj, ale jest również w ciężkim stanie, bo ma uszkodzony kręgosłup, nie rusza się i ma uszkodzony wzrok, bo dostała też kulą w głowę – relacjonuje Litwicka.

Pozostałe dwie poszkodowane to Marta i Agnieszka, kobiety w wieku około 40–50 lat. Obie przeszły operacje i zostały wybudzone. Ich stan fizyczny jest ciężki, ale stabilny. Prezes stowarzyszenia zwraca jednak uwagę na psychiczne następstwa tragedii.

– Są po operacji, wybudziły się, tylko ich stan psychiczny jest bardzo zły – mówi.

O stanie zdrowia rozmawiamy w poniedziałek, 9 listopada około godziny 16. Przed poszkodowanymi dalsze leczenie, a część z nich będzie prawdopodobnie potrzebowała wielomiesięcznej rehabilitacji.

Dla całego środowiska dorożkarskiego to ogromny wstrząs. W sobotnim oświadczeniu stowarzyszenie napisało: "To straszna tragedia dla naszego środowiska. Ofiarami szaleńca zostali dziś dorożkarze i dorożkarki, ludzie, którzy jak co dzień przyjechali na Rynek Główny do pracy".

Dwa konie zostały ranne. Weterynarz przeprowadził badania

Podczas ataku ucierpiały również zwierzęta. Dorota Litwicka potwierdza, że obrażenia odniosły dwa konie, nie cztery, jak podawano w pierwszych informacjach.

– W strzelaninie ucierpiały dwa konie, ale od razu zostały zaopiekowane. Wezwaliśmy weterynarza. Zaopatrzył rany. Były to rany tylko powierzchowne – wyjaśnia.

W poniedziałek wykonano również badania rentgenowskie, aby sprawdzić, czy w ciałach zwierząt nie pozostały fragmenty pocisków. Wyniki nie wykazały ich obecności.

Prezes stowarzyszenia zapewnia, że konie przywykły do pracy w zatłoczonym centrum miasta, gdzie często odbywają się uroczystości, wesela i wydarzenia, którym towarzyszy hałas, a czasem również wystrzały fajerwerków. Jej zdaniem po zakończeniu przerwy zwierzęta będą mogły wrócić do pracy.

Kilka minut, które zmieniły Kraków

Sobotni zamach rozegrał się w ciągu zaledwie kilku minut. Napastnik wjechał samochodem na Rynek Główny od strony ulicy Sławkowskiej i otworzył ogień do przypadkowych osób. Pierwsze ofiary padły w rejonie postoju dorożek i Sukiennic. Kolejne osoby zostały trafione po drugiej stronie Rynku, w pobliżu sklepu Zara i ulicy Siennej.

Ludzie uciekali w panice, szukając schronienia w bramach kamienic i pobliskich lokalach. Sprawca ruszył samochodem ulicą Grodzką w kierunku Wawelu. Na placu Wszystkich Świętych ostrzelał tramwaj linii nr 1. W pościg za nim ruszyli strażnicy miejscy, a następnie policjanci.

Pościg zakończył się na skrzyżowaniu ulic Dietla i Stradomskiej, gdzie dwóch funkcjonariuszy, mimo odniesionych obrażeń, zdołało powstrzymać napastnika.

W tym samym czasie na Rynku Głównym trwała już akcja ratunkowa. Pomocy poszkodowanym udzielali przypadkowi świadkowie, a następnie ratownicy medyczni, strażacy i policjanci.

W wyniku zamachu zginęło sześć osób, a piętnaście zostało rannych, w tym czterech dorożkarzy i dwóch policjantów.

Dorożek nie będzie na Rynku co najmniej do końca tygodnia

Po zamachu dorożkarze zdecydowali o zawieszeniu działalności na Rynku Głównym.

– Od razu po tym zdarzeniu w sobotę skonsultowałam się z dyrektorem i wspólnie wypracowaliśmy zamknięcie postoju do odwołania – wyjaśnia Litwicka.

W poniedziałek zapadła kolejna decyzja.

– Dzisiaj razem podjęliśmy również decyzję, że na pewno do końca tygodnia dorożki się nie pojawią na Rynku – informuje.

Uszkodzone powozy będą wymagały napraw. Do stowarzyszenia napływają już propozycje wsparcia od lekarzy, psychologów, prawników i firm oferujących pomoc przy opiece nad końmi. Część specjalistów deklaruje gotowość do udzielenia pomocy nieodpłatnie.

– Mamy duży odzew takiej pomocy i jak będzie trzeba, to też z niej skorzystamy – zapewnia prezes.

Zbiórka dla Basi, Marty, Agnieszki i Piotra. Potrzeba pół miliona złotych

Bliscy poszkodowanych nie czekali na zakończenie leczenia, aby zacząć organizować pomoc. Siostra 25-letniej Barbary, Zuzanna Stawowy, uruchomiła internetową zbiórkę „Na powrót do zdrowia Krakowskich Dorożkarzy”.

Celem jest zebranie 500 tys. zł. Na koncie zbiórki jest już ponad 200 tys. zł, a kolejne wpłaty wciąż napływają.

Zebrane środki zostaną przeznaczone na pomoc Basi, Marcie, Agnieszce i Piotrowi oraz ich rodzinom. Mają pokryć koszty specjalistycznego leczenia, zabiegów, leków, długotrwałej rehabilitacji, pomocy psychologicznej i zakupu niezbędnego sprzętu medycznego. Pieniądze mają też zapewnić poszkodowanym wsparcie finansowe w okresie, gdy nie będą mogli pracować.

– Zbieramy na rehabilitację, bo wiemy już, że będzie potrzebna długotrwała rehabilitacja. A nie wiem, czy będą jakieś odszkodowania, bo nie jesteśmy pewni, czy zostanie taka pomoc zorganizowana. Chcemy im chociaż w taki sposób pomóc – tłumaczy Dorota Litwicka.

Organizatorzy zbiórki przypominają, że za każdym z czterech imion kryje się człowiek, który jeszcze kilka dni temu prowadził zwyczajne życie, pracował, spotykał się z bliskimi i planował przyszłość.

„Jeszcze wczoraj byli wśród nas, uśmiechali się, rozmawiali, pracowali, snuli plany i wracali do swoich bliskich. Dziś przed nimi najtrudniejsza walka – walka o zdrowie, sprawność i powrót do normalnego życia” – napisano w opisie zbiórki.

Jej inicjatorzy podkreślają, że przed rannymi i ich rodzinami mogą być długie miesiące leczenia, rehabilitacji oraz niepewności o przyszłość. Apelują o pomoc niezależnie od poglądów i różnic, które na co dzień dzielą ludzi.

„Dzisiaj nie ma miejsca na podziały. Dzisiaj liczy się człowiek, jego życie i cierpienie jego najbliższych” – napisali.

Proszą o każdą, nawet najmniejszą wpłatę, udostępnienie zbiórki i wsparcie dla poszkodowanych.

„Nie możemy cofnąć tego, co się wydarzyło. Ale możemy sprawić, że nasi przyjaciele nie będą musieli mierzyć się z konsekwencjami tej tragedii samotnie”.

„To największa tragedia w całym okresie naszej pracy na Rynku”

Prezes stowarzyszenia przyznaje, że do dorożkarzy dociera wiele wyrazów solidarności. Są jednak również komentarze, które w obliczu tragedii uważa za szczególnie przykre.

Chodzi o osoby krytykujące obecność koni na krakowskim Rynku. Według Litwickiej pojawiły się nawet inicjatywy zbierania pieniędzy na wykup dwóch zwierząt rannych podczas zamachu.

– Wczoraj zauważyłam takie komentarze. Nie wiem nawet, jak nazwać te osoby. W obliczu takiej tragedii i tak muszą wbić swoją igiełkę – mówi.

Podkreśla, że konie zostały przebadane, ich obrażenia okazały się powierzchowne, a teraz najważniejsza powinna być pomoc rannym ludziom.

– To dla nas, dla naszej dorożkarskiej rodziny największa tragedia w całym okresie pracy na Rynku. Łączymy się z rodzinami ofiar, łączymy się z rodzinami wszystkich ofiar – napisała w sobotnim oświadczeniu.

Dorożki wrócą kiedyś na Rynek Główny. Uszkodzone powozy zostaną naprawione, a konie ponownie będą przemierzać ulice Starego Miasta. Jednak dla ludzi, którzy przeżyli tamte wydarzenia, nic już nie będzie takie samo. Pozostaną ślady po kulach na murach kamienic i pamięć o tych, którzy tego dnia stracili życie.

– Każdy z nas to przeżywa, bo chyba nikt się tego nie spodziewał, że takie rzeczy w Krakowie się wydarzą – mówi Dorota Litwicka.