Zwyrodnienie stawów to choroba, do której prowadzą zarówno mechaniczne czynniki, jak i biologiczne. W miarę postępu może powodować ograniczenie ruchomości w stawie i znaczny ból, który utrudnia wykonywanie codziennych czynności. Dowiedz się, jakie są możliwe przyczyny zmian zwyrodnieniowych w stawach rąk. Poznaj typowe objawy i sprawdź, jakie są dostępne metody leczenia.
Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
Zwyrodnienie stawów (choroba zwyrodnieniowa stawów, artroza) jest najczęstszą chorobą układu ruchu i główną przyczyną bólu stawów u dorosłych. Polega na stopniowym uszkodzeniu chrząstki stawowej, która pełni funkcję amortyzatora i umożliwia płynne przesuwanie się powierzchni stawowych. Z czasem degeneracji ulegają także inne struktury stawu: kość podchrzęstna, torebka stawowa, więzadła, ścięgna i mięśnie.
Chorobę dzieli się na pierwotną – o nieznanej przyczynie, najczęściej związanej z wiekiem, oraz wtórną – wywołaną urazami, chorobami metabolicznymi, wrodzonymi wadami budowy stawów lub innymi schorzeniami [1].
Choroba zwyrodnieniowa stawów rąk – przyczyny i czynniki ryzyka
Rozwój zwyrodnienia stawów rąk może zależeć od czynników, na które można wpływać, oraz tych niezależnych od nas.
Do czynników modyfikowalnych należą m.in. osłabienie mięśni otaczających stawy, które stabilizują je i ułatwiają ruch oraz przeciążenia wynikające z wykonywanej pracy lub aktywności fizycznej. Choroba może rozwijać się w wyniku powtarzających się urazów, długotrwałego używania wibracyjnych narzędzi czy nadmiernego obciążania stawów w sporcie. Ryzyko zwiększają także zaburzenia budowy stawu, takie jak koślawość, szpotawość palców czy wrodzona dysplazja. Czynniki niemodyfikowalne natomiast obejmują [1]:
- wiek,
- płeć żeńską (choroba nasila się po menopauzie),
- predyspozycje genetyczne.
Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów
Pierwsze objawy choroby zwyrodnieniowej stawów rąk zwykle pojawiają się między 40. a 60. rokiem życia i mogą dotyczyć pojedynczych stawów lub kilku naraz.
Charakterystycznym symptomem jest ból mechaniczny, nasilający się podczas ruchu i ustępujący w spoczynku, z charakterystycznym bólem startowym na początku aktywności. Sztywność stawów, zwłaszcza poranna, zazwyczaj ustępuje w ciągu 5-10 minut. W miarę postępu choroby dochodzi do ograniczenia ruchomości, zniekształceń, poszerzenia obrysów stawów i zaniku mięśni otaczających staw. Często pojawiają się też trzeszczenia spowodowane tarciem nierównych powierzchni stawowych.
Przebieg choroby charakteryzuje się okresami stabilizacji objawów oraz okresami zaostrzeń z nasileniem bólu i sztywności, czasami z towarzyszącym wysiękiem w stawie [1].
Jak wygląda diagnostyka zwyrodnienia stawów rąk?
Rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej stawów polega na wywiadzie lekarskim i badaniu klinicznym, w toku, którego specjalista koncentruje się na objawach i charakterystycznych zmianach widocznych w obrazowaniu radiologicznym.
Typowe nieprawidłowości w RTG obejmują zwężenie szpary stawowej, torbiele zwyrodnieniowe (geody), zagęszczenie kości podchrzęstnej (sklerotyzacja) oraz wyrośla kostne (osteofity). Stopień zaawansowania zmian określa się skalą Kellgrena i Lawrence’a od 0 (brak zmian) do 4 (zaawansowane zmiany).
W razie potrzeby lekarz może zlecić dodatkowe badania obrazowe, takie jak USG, tomografia komputerowa (TK) czy rezonans magnetyczny (MR), które pozwalają wykryć zmiany we wczesnym stadium lub różnicować je z innymi chorobami stawów [2].
Metody leczenia zmian zwyrodnieniowych stawów dłoni i rąk
Metody leczenia zmian zwyrodnieniowych stawów to kompleksowe strategie, które mają na celu zarówno łagodzenie bólu, jak i utrzymanie sprawności ręki. Łączy się więc metody niefarmakologiczne, farmakoterapię oraz (w wybranych przypadkach) zabiegi i interwencje chirurgiczne.
Leczenie niefarmakologiczne
Podstawowym celem postępowania niefarmakologicznego w chorobie zwyrodnieniowej stawów rąk jest zmniejszenie bólu, utrzymanie sprawności i poprawa jakości życia. Ważne jest indywidualne podejście oraz terapia kompleksowa, obejmująca m.in. odpowiednio zbilansowaną dietę, dbanie o właściwą masę ciała czy ćwiczenia poprawiające zakres ruchu, siłę mięśni i stabilność stawów [3].
Leczenie farmakologiczne
Farmakoterapia w chorobie zwyrodnieniowej stawów rąk ma przede wszystkim za zadanie zredukować objawy, takie jak ból i poprawić funkcję stawów. Nie zatrzymuje jednak postępu choroby. Stosowane są m.in. [2]:
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – stosowane miejscowo lub doustnie;
- leki przeciwbólowe, np. paracetamol;
- glikokortykosteroidy (GKS) w postaci wstrzyknięć dostawowych;
- wolno działające leki objawowe (SYSADOA), np. siarczan chondroityny, glukozamina.
Zabiegi i interwencje chirurgiczne
Zabiegi regeneracyjne chrząstki stawowej stosuje się w wybranych przypadkach, choć dostępne dane są ograniczone. Obejmują one:
- stymulację szpikiem kostnym poprzez nakłuwanie lub wprowadzanie skrzepu w miejsce zniszczonej chrząstki,
- implantację namnożonych chondrocytów z błoną kolagenową,
- stosowanie implantów autologicznych, alogenicznych lub gotowych preparatów bezkomórkowych;
- biologiczną stymulację odnowy chrząstki przy użyciu komórek macierzystych lub osocza bogatopłytkowego.
Leczenie operacyjne może być konieczne przy uporczywym bólu lub znacznej niesprawności [2].
Artykuł na zlecenie marki 4flex
Źródła
[1] Guła Z., Korkosz M., Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza), Medycyna Praktyczna, 2023:https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/65000,choroba-zwyrodnieniowa-stawow-artroza [Dostęp online: 05.12.2025]
[2] Zimmermann-Górska I., Goncerz G., Szczepański L., Choroba zwyrodnieniowa stawów, Medycyna Praktyczna, 2025: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.16.13. [Dostęp online: 05.12.2025]
[3] Goncerz G., Tuchocka-Kaczmarek A., Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów rąk według zaleceń European League Against Rheumatism 2018. Med. Prakt., 2019; 2: 44–50: https://www.mp.pl/reumatologia/wytyczne/207283,postepowanie-niefarmakologiczne-w-chorobie-zwyrodnieniowej-stawow-rak-zalecenia-eular-2018 [Dostęp online: 05.12.2025]
