„Każde dziecko zasługuje na równe szanse”. Wywiad z ekspertką na temat nierówności i wykluczenia w edukacji

— Korepetycje odbywają się zazwyczaj po szkole, co oznacza, że uczeń, mając np. trzy godziny angielskiego w tygodniu, otrzymuje dodatkową godzinę lub dwie w domu. Łatwo policzyć, ile nadprogramowych godzin pracy z materiałem przekłada się na skalę semestru czy całego roku. — mówi w rozmowie z nami Lilla Poncyliusz-Guranowska, ekspertka ds. edukacji Skumani.pl.

Rozmawiamy na wiele istotnych kwestii, które dotyczą obecnego systemu edukacji, który wyklucza dzieci z mniej zamożnych środowisk. Czym właściwie jest wykluczenie edukacyjnie i jak wygląda w praktyce? Jak drogie są obecne korepetycje? Jak zaradzić tym problemom? — O tym i wiele więcej w naszej rozmowie.

Czym tak konkretnie jest wykluczenie edukacyjne?

Lilla Poncyliusz-Guranowska: Wykluczenie edukacyjne to brak równego dostępu do nauki, co pogłębia różnice między uczniami. Wynika ono z kilku czynników, m.in. z miejsca zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza osób mieszkających poza aglomeracjami i dużymi miastami. Dane potwierdzają niestety, że na egzaminie ósmoklasisty najlepiej wypadają uczniowie z największych ośrodków miejskich. To tam młodzież ma szeroki wybór szkół oraz dostęp do najlepiej wykwalifikowanej kadry, a rodzice częściej dysponują większymi zasobami finansowymi. Statystyki Głównego Urzędu Statystycznego niezmiennie pokazują, że zarobki w metropoliach są wyższe.

A jak duży jest to dzisiaj problem? Wspomniała Pani o statystykach. Jak to wygląda od tej strony?

Średni wynik na egzaminie ósmoklasisty z języka angielskiego w skali kraju w 2025 roku wyniósł 70%, jednak na niektórych obszarach spadał on poniżej 60%. Według raportu GUS (Główny Urząd Statystyczny), w roku szkolnym 2024/2025 do szkół podstawowych i ponadpodstawowych dojeżdżało około 19% uczniów. Dzieci te często są wykluczone z części zajęć, szczególnie tam, gdzie transport publiczny nie funkcjonuje tak sprawnie, jak choćby na terenach aglomeracji miejskich.

Z jakimi najczęstszymi barierami edukacyjnymi mierzą się podopieczni placówek opiekuńczo-wychowawczych?

Bariery te są bardzo zróżnicowane i często wynikają z zaniedbań środowiskowych. Dzieci trafiające do placówek opiekuńczo-wychowawczych rzadko mają nawyk systematycznej nauki czy sięgania po literaturę. Przeszkodą jest też brak zasobów finansowych oraz ograniczony czas wychowawców. Znam osoby pracujące w takich miejscach, które robią co mogą, by opieka była jak najwyższej jakości. Jednak przy licznej grupie podopiecznych nie są one w stanie poświęcić dziecku tyle uwagi, co rodzice dwójki czy trójki dzieci w domu. To zupełnie inna skala możliwości. Dochodzą do tego zajęcia dodatkowe, zarówno wyrównawcze, jak i rozwijające zdolności. Odbywają się one po lekcjach i często są płatne, a ceny korepetycji są obecnie bardzo wysokie.

Czy są jakieś konkretne dane, które pokazują, jak w przeciągu ostatnich lat rosły ceny korepetycji?

Dane, do których dotarłam jakiś czas temu obrazują, że w Polsce ceny korepetycji średnio wynoszą 100 zł za godzinę. Oczywiście te dane potrafią bardzo się różnić zależnie od województwa, zależnie od przedmiotu, ale potrafią sięgać naprawdę zawrotnych sum. W skali miesiąca dla wielu rodzin dodatkowe zajęcia to wydatek rzędu nawet 800-1000 zł.

Da się w zasadzie jakkolwiek ocenić to, jak bardzo ceny za korepetycje wpływają na pogłębienie nierówności edukacyjnej?

Dzieci korzystające z zajęć dodatkowych mają znacznie większe szanse na uzyskanie lepszych wyników na egzaminie ósmoklasisty. Kluczowym czynnikiem jest tu m.in. systematyczność nauki. Korepetycje odbywają się zazwyczaj po szkole, co oznacza, że uczeń, mając np. trzy godziny angielskiego w tygodniu, otrzymuje dodatkową godzinę lub dwie w domu. Łatwo policzyć, ile nadprogramowych godzin pracy z materiałem przekłada się na skalę semestru czy całego roku. Jest oczywiste, że przy efektywnym wykorzystaniu tego czasu szanse na dobry wynik na egzaminie rosną. Niestety, jak wiemy, nie wszyscy rodzice mogą sobie na takie wsparcie pozwolić.

Dlaczego wsparcie edukacyjne dla dzieci z domów dziecka jest szczególnie ważne właśnie, jeżeli chodzi o egzamin ósmoklasisty?

Mamy przeświadczenie jako Skumani.pl, że wsparcie dla placówek opiekuńczo-wychowawczych nie zostało wybrane przypadkowo. Egzamin ósmoklasisty jest w Polsce obowiązkowy i musi do niego przystąpić każde dziecko. Choć nie da się go nie zdać, ma on ogromny wpływ na przyszłość ucznia. Ci, którzy uzyskują wyższe wyniki, dostają się do lepszych szkół średnich, gdzie jest wyższy poziom nauczania, często szerszy zakres zajęć pozalekcyjnych oraz większe możliwości rozwijania pasji i zainteresowań.

W Skumanych wierzymy, że każde dziecko zasługuje na równe szanse. Chcemy te różnice zniwelować i pomóc dzieciom wykluczonym np. przez zaniedbania środowiskowe czy brak środków finansowych. Z naszą ofertą docieramy do młodzieży z placówek opiekuńczo- wychowawczych po to, żeby im pomóc.

Jak reagują sami uczniowie na takie pomysły? Bo jedna kwestia to jest nagłaśnianie i promowanie, a druga to reakcja tej strony, o którą się walczy.

Jako czynna nauczycielka mogę powiedzieć, że bardzo dużo zależy od sposobu przekazywania wiedzy. Z mojego doświadczenia wynika, że uczniowie bardzo chętnie korzystają z dodatkowych zajęć. Platforma Skumani jest dostosowana do bardzo aktualnych potrzeb młodzieży. Materiały zostały przygotowane przez pedagogów wybranych w konkursie „Nauczyciele Przyszłości”. Prowadzą oni lekcje w bardzo nowoczesny i zachęcający do nauki sposób, wykorzystując pomoce graficzne czy karty pracy.

To, jak dzieci odbierają dodatkową ofertę edukacyjną zależy od tego co im proponuje. Jeśli chodzi o platformę Skumani, to mamy bardzo pozytywny odbiór. Uczniowie mają do dyspozycji nowoczesną naukę m.in. z nauczycielem AI, który odpowie na każde pytanie dotyczące lekcji opierając się na podstawie programowej. Z platformy mogą  skorzystać kiedy chcą, bez potrzeby dostosowania się do ścisłych godzin, jak to jest  w przypadku zwykłych korepetycji. Powtarzają materiał korzystając z lubianych i sprawdzonych formatów, do których nie mieli do tej pory dostępu w jednym miejscu.

Program rozumiem jest dostosowany do programu nauczania, który ma miejsce normalnie w polskim systemie oświaty.

Tak, oczywiście. Mogę powiedzieć, że jestem nauczycielką oraz współautorką materiałów akurat z języka angielskiego. Tworząc ten program oczywiście opierałam się na polskiej podstawie programowej, także on jest w pełni dostosowany do wymagań Ministerstwa Edukacji Narodoweji Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.

Jak wygląda sytuacja w starszych rocznikach? Czy ten program także je obejmuje?

Program jest przygotowany pod kątem egzaminu ósmoklasisty, a sama platforma skierowana jest do uczniów klas siódmych i ósmych. Cały czas pamiętamy, że nasi uczniowie zaczynając naukę na platformie przechodzą później do modułów do klasy ósmej. Obecnie naszą granicą jest właśnie egzamin ósmoklasisty.

A czy planowane jest rozszerzenie programu na kolejne placówki?

W tej chwili rozdaliśmy już ponad 600 kodów umożliwiających darmowe korzystanie z platformy. Cały czas współpracujemy z wieloma fundacjami, jak np.  „Dobrodzieje się”, „Pociecha”, z Fundacją „Sfinks” czy Pankracy”. Jak najbardziej jesteśmy bardzo otwarci na współpracę z kolejnymi placówkami i zapraszamy do zgłoszeń - wystarczy napisać na nasz adres pomagamy@skumani.pl.

Czy jest jakaś propozycja z Państwa strony, jak placówki opiekuńczo-wychowawcze mogą przeciwdziałać wykluczeniu edukacyjnemu?

Serdecznie zachęcamy do włączenia się do naszego programu i umożliwienia wychowankom korzystania z pełni możliwości platformy Skumani. Chciałabym podkreślić, że obecnie system edukacji skupia się głównie na uczniach wymagających wsparcia w nauce, poświęcając mniej uwagi tym, którzy potrzebują pomocy w rozwijaniu swoich talentów. Materiały dostępne na naszej platformie są na tyle wszechstronne, że mogą pomóc w rozwijaniu zdolności. Projekt jest całkowicie bezpłatny dla placówek opiekuńczo-wychowawczych, natomiast dla osób indywidualnych dostępny jest odpłatnie.

Fot: Depositphotos / Zdjęcie ilustracyjne