Region stawia na kulturę! Trwa fala inwestycji obejmujących instytucje kultury, które przechodzą kompleksowe remonty i zyskują nowe funkcje. Projekty współfinansowane z funduszy europejskich mają zmienić historyczne obiekty w nowoczesne i otwarte miejsca spotkań. To pokazuje, że zabytki i instytucje kultury mogą być nie tylko świadectwem historii, ale też impulsem do rozwoju.
Małopolska realizuje inwestycje kulturalne liczone w setkach milionów złotych – od nowych muzeów w Zakopanem i Krakowie, przez rewitalizację zamków i dworów, po modernizację jednego z najważniejszych teatrów w Polsce. Historyczne budynki zmieniają się w nowoczesne centra kultury, edukacji i turystyki, dostępne dla mieszkańców, rodzin, seniorów i osób ze szczególnymi potrzebami.
Samorząd Województwa Małopolskiego przyczyni się też do metamorfozy dzielnicy Wesoła w Krakowie. Małopolski Instytut Kultury tworzy tam „Kwartał Kultury” – nową siedzibę cyfrowego archiwum dziedzictwa regionu z przestrzeniami dla wydarzeń edukacyjnych. W budynku przy ul. Kopernika znajdą się m.in. Regionalna Pracownia Digitalizacji, sale warsztatowe i przestrzenie wystawiennicze. Projekt wart ponad 42 mln złotych ma stać się jednym z najważniejszych nowych adresów kulturalnych Krakowa i impulsem do dalszego rozwoju tej części miasta.
Tymczasem w centrum Krakowa trwa jedna z największych modernizacji muzealnych w Polsce. Siedziba Muzeum Archeologicznego przechodzi przebudowę wartą blisko 70 mln złotych. Dawny klasztor i więzienie zmienia się w nowoczesne muzeum z nowymi wystawami stałymi, przestrzeniami edukacyjnymi i ogólnodostępnym ogrodem. Powstaną magazyny studyjne, sale dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz nowe przestrzenie ekspozycyjne w dawnych lochach. Zrewitalizowany zostanie także renesansowy ogród klasztorny, który będzie służył organizacji wydarzeń plenerowych i zajęć edukacyjnych. Muzeum przygotowuje 12 nowych wystaw stałych oraz szeroki program digitalizacji i konserwacji zabytków.
To jeden z najbardziej ambitnych projektów muzealnych realizowanych obecnie w Polsce, ponieważ obejmuje nie tylko gruntowny remont zabytkowej siedziby, ale także stworzenie zupełnie nowych przestrzeni edukacyjnych i wystawienniczych. Dzięki tej inwestycji dawny klasztor i więzienie zmieni się w nowoczesną przestrzeń, która będzie w pełni dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami i otwarta na mieszkańców oraz turystów
zaznaczyła Iwona Gibas z zarządu województwa małopolskiego.
W 2025 roku wykonano ważny krok w kierunku budowy nowej siedziby Filharmonii Krakowskiej, organizując międzynarodowy, dwuetapowy konkurs architektoniczno-urbanistyczny na opracowanie koncepcji obiektu. Do konkursu zgłosiło się aż 77 pracowni projektowych z kraju i zagranicy, a po pierwszym etapie wybrano pięć najlepszych opracowań studialnych, które zakwalifikowano do dalszej rywalizacji. Samorząd Województwa Małopolskiego wskazał również lokalizację inwestycji przy Rondzie Grzegórzeckim oraz określił program funkcjonalny nowej filharmonii, obejmujący m.in. salę koncertową na 1900 miejsc, salę kameralną i nowoczesne zaplecze dla muzyków.
Budowa nowej siedziby Filharmonii Krakowskiej to jedna z najważniejszych inwestycji kulturalnych w historii Małopolski i ogromna szansa na stworzenie miejsca odpowiadającego europejskim standardom muzycznym i architektonicznym. W pierwszej połowie 2026 roku wybraliśmy zwycięski projekt, dzięki czemu dziś już wiemy, jak będzie wyglądać przyszła Filharmonia Krakowska – nowoczesna, otwarta i przyjazna mieszkańcom oraz artystom. Wierzę, że ten obiekt stanie się nowym symbolem Krakowa i impulsem do dalszego rozwoju kultury w całym regionie
podkreślił marszałek Łukasz Smółka.
Ogromne zmiany zachodzą również w Teatrze im. Juliusza Słowackiego. Zabytkowy gmach przechodzi wieloletni remont obejmujący dachy, instalacje, elewacje i zaplecze sceniczne. Modernizowana jest mechanika sceny, powstaną nowe przestrzenie dla widzów i pracowników, a w historycznym budynku pojawi się winda dla publiczności. Teatr inwestuje także w nowoczesne wyposażenie multimedialne i energooszczędne rozwiązania. W planach są również nowe przestrzenie Archiwum Artystycznego Biblioteki oraz działania edukacyjne i ekologiczne. Inwestycja ma zakończyć się w 2029 roku.
Samorząd Województwa Małopolskiego inwestuje także w kulturę regionalną. Jednym z najbardziej wyczekiwanych projektów jest powstające w Zakopanem Muzeum Taternictwa i Narciarstwa. W zabytkowym budynku dawnej szkoły muzycznej przy Placu Niepodległości powstanie miejsce poświęcone historii polskiego himalaizmu i sportów zimowych. Projekt obejmuje gruntowny remont i rozbudowę budynku oraz stworzenie nowoczesnej ekspozycji multimedialnej. Placówka ma stać się ważnym punktem na mapie turystycznej Podhala, a jej otwarcie planowane jest na przełomie 2026 i 2027 roku.
W Wygiełzowie natomiast trwa rewitalizacja Zamku Lipowiec. Średniowieczna warownia zyska nowe ekspozycje, przestrzenie edukacyjne i strefy wypoczynku dla turystów. Projekt obejmuje rewitalizację wnętrz zamkowych, stworzenie ogrodów w międzymurzu oraz zagospodarowanie przedzamcza na potrzeby wydarzeń plenerowych i działań kulturalnych.
Kultura to nie tylko ochrona przeszłości, ale także inwestycja w przyszłość regionu, jego atrakcyjność i jakość życia mieszkańców. Chcemy, aby Małopolska była regionem, w którym dziedzictwo historyczne harmonijnie łączy się z nowoczesnością i rozwojem
podkreślił marszałek Łukasz Smółka.
Realizacja tych projektów pokazuje, że kultura rozwija się dynamicznie, docierając również do mniejszych miejscowości i lokalnych społeczności. Inwestujemy w miejsca, które mają ogromny potencjał historyczny i turystyczny, a jednocześnie mogą stać się nowoczesnymi przestrzeniami edukacji i integracji
dodała Iwona Gibas z zarządu województwa małopolskiego.
Kolejnym symbolem odradzania się zabytków jest Zamek w Dębnie. Jeden z najlepiej zachowanych późnogotyckich zamków w Polsce przechodzi szeroko zakrojoną rewaloryzację. Oprócz prac konserwatorskich i rewitalizacji parku powstaną nowe funkcje edukacyjne oraz rozwiązania zwiększające dostępność obiektu dla osób ze szczególnymi potrzebami. Projekt obejmuje m.in. odbudowę kordegardy, remont mostów oraz modernizację części wnętrz.
Ważnym elementem regionalnej strategii są także projekty partnerskie. Program „Małopolski dwór – zielona odnowa i odbudowa zabytków” łączy sześć instytucji kultury, które wspólnie odnawiają historyczne dwory i adaptują je do nowych funkcji społecznych. Powstaną centra edukacyjne, nowe ekspozycje i miejsca integracji lokalnych społeczności. Jednym z najciekawszych przedsięwzięć jest translokacja XVII-wiecznego drewnianego dworu z Wielogłów, który stanie się siedzibą Centrum Integracji Muzeów Domowych wspierającego oddolne inicjatywy związane z ochroną lokalnego dziedzictwa.
Coraz mocniej rozwija się również współpraca transgraniczna. Dzięki programowi Interreg Polska–Słowacja powstaną nowe centra obsługi turystów w skansenach w Zubrzycy Górnej i Nowym Sączu, a w Bartnem tworzone jest Muzeum Kamieniarstwa Ludowego przypominające o łemkowskich tradycjach regionu. Partnerzy z Polski i Słowacji wspólnie rozwijają działania związane z ochroną dziedzictwa ludowego, rzemiosła i tradycji pogranicza.
Dodatkowo Muzeum Małopolski Zachodniej realizuje projekt „Polsko-Słowacka Akademia Tradycji”, którego celem jest ochrona i promocja wspólnego dziedzictwa kulturowego regionów przygranicznych. Dzięki współpracy z partnerami ze Słowacji organizowane będą działania związane z rękodziełem, folklorem i tradycyjnym rzemiosłem, a przestrzenie muzealne zostaną lepiej dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Te inwestycje pokazują, że Małopolska traktuje kulturę jako motor rozwoju. Samorząd Województwa Małopolskiego stawia na projekty, które mają chronić dziedzictwo, ale jednocześnie tworzyć nowoczesne, otwarte i atrakcyjne miejsca dla mieszkańców oraz turystów. Dzięki temu historyczne obiekty przestają być jedynie zabytkami – stają się żywą częścią współczesnej Małopolski, wspierając lokalną gospodarkę, turystykę i budowanie regionalnej tożsamości.
Źródło: Biuro Prasowe UMWM/ AM
