Cieśla patronem Krakowa? Jak św. Józef trafił do Grodu Kraka

Mówi się, że nie od razu Kraków zbudowano, ale jak cieśla stał się patronem Grodu Kraka? O św. Józefie wiadomo zaskakująco mało, a mimo to od ponad trzystu lat zajmuje w Krakowie miejsce wyjątkowe. Biblijny opiekun Jezusa i Maryi stał się postacią, do której zwrócono się w czasie epidemii, zniszczeń i obaw o przyszłość miasta.

Tajemnicza postać z ewangelii

Kanoniczne źródła mówią o nim bardzo niewiele. W Ewangeliach Mateusza i Łukasza występuje jako mąż Maryi, potomek rodu Dawida i prawny opiekun Jezusa, ale nie znamy jego dat urodzenia i śmierci, zawodu w sensie współczesnej biografii ani większej części jego życia – według tradycji jest cieśla, bo to po nim miał przejść profesję Jezus, który w ewangelii nazywany został „cieślą z Nazaretu”.

Ewangelie nie zapisują też ani jednego słowa, które wypowiedział Józef. Opisywane są tylko jego sny, mysli, wątpliwości i dzialania. Jednak właśnie z tego skromnego materiału Kościół katolicki zbudował jego obraz. Według ewangelicznej narracji to Józef przyjmuje Maryję do siebie, nadaje dziecku imię Jezus, organizuje rodzinie bezpieczne schronienie, ucieka z nią do Egiptu przed prześladowaniem Heroda i później wraca do Nazaretu. Jan Paweł II pisał o tym wprost, że „Bóg wybrał Józefa na małżonka Maryi właśnie po to, by zapewnić Jezusowi ojcowską opiekę”. To z tej roli, bierze się jego znaczenie w tradycji katolickiej jako troskliwego opiekuna.

Dlaczego uważa się go za opiekuna?

Dla Kościoła katolickiego św. Józef stał się patronem-opiekunem dlatego, że w samym tekście Ewangelii występuje jako ten, który bierze odpowiedzialność za innych. Nie naucza tłumów, nie czyni cudów, nie prowadzi misji publicznej. Strzeże rodziny, pracuje, podejmuje trudne decyzje i działa wtedy, gdy trzeba ochronić Maryję oraz dziecko. Ten obraz – odpowiedzialnego strażnika domu i rodziny – został później rozszerzony na jego patronat nad ojcami, rodzinami, ludźmi pracy i całym Kościołem.

Choć sama Biblia mówi o nim niewiele, znacznie więcej opowiadają o Józefie apokryfy i późniejsza literatura religijna – na przykład historie o jego podeszłym wieku, wcześniejszym małżeństwie czy cudownym znaku rozkwitającej laski.

Podobnie jest ze świadectwami o „skuteczności” św. Józefa. Dla wierzących są ważną częścią żywego kultu. Papież Franciszek przypominał, że przez wieki św. Józef był szczególnie bliski zwykłym ludziom, a św. Teresa z Ávila należała do jego najgorętszych czcicielek. Tak z biblijnej postaci skromnie zarysowanej wyrósł jeden z najsilniejszych wzorów opieki i odpowiedzialności w katolickiej kulturze.

Jak stał się patronem Krakowa?

W Krakowie ten patronat nie pojawił się znikąd. Kult św. Józefa w mieście sięga bardzo dawnych czasów: najstarsza znana księga liturgiczna z katedry wawelskiej, pochodząca z końca XI wieku, zawiera modlitwę za jego wstawiennictwem. To znaczy, że zanim został oficjalnie patronem miasta, był już w Krakowie postacią znaną i czczoną.

Decydujący moment przyszedł na przełomie XVII i XVIII wieku. Kraków był wtedy miastem ciężko doświadczonym przez wojny, zarazy i wyludnienie. W takim klimacie św. Józef zaczął być postrzegany nie tylko jako figura religijna, ale też jako symbol ochrony i „żywiciel Pana”, a więc ktoś, kto potrafi przeprowadzić rodzinę i wspólnotę przez czas kryzysu. Według archidiecezjalnych materiałów część rajców należała do Arcybractwa św. Józefa i właśnie wtedy dojrzewała myśl, by uczynić go szczególnym patronem miasta.

W 1714 roku krakowscy radni wybrali św. Józefa na głównego patrona Krakowa, wierząc, że pomoże miastu podnieść się po najazdach obcych wojsk i epidemiach. Rok później papież Klemens XI zatwierdził ten patronat. Jak podkreślają źródła kościelne, decyzję władz wzmacniało przekonanie mieszkańców, że Kraków otrzymał już wcześniej pomoc za wstawiennictwem świętego. W tym sensie patronat był nie tylko aktem religijnym, ale też publicznym gestem zawierzenia w czasach kryzysu.

Aż trzy sanktuaria

Dziś w stolicy Małopolski są aż trzy krakowskie sanktuaria związane ze św. Józefem. Pierwsze to sanktuarium przy ul. Poselskiej 21, prowadzone przez siostry bernardynki. Drugie to Sanktuarium św. Józefa Obrońcy Miasta Krakowa przy ul. Rakowickiej 18. Trzecie to Sanktuarium św. Józefa, Mężnego Opiekuna Rodzin, w Krakowie-Podgórzu.

Sanktuarium przy Poselskiej jest jednym z najstarszych ośrodków tego kultu w mieście i do dziś pozostaje ważnym miejscem marcowych nabożeństw oraz odpustu ku czci św. Józefa. W kościele sióstr bernardynek przy ul. Poselskiej od wieków rozwija się kult św. Józefa, skupiony wokół słynącego łaskami obrazu umieszczonego w głównym ołtarzu. Według zachowanych przekazów wierni już od XVII wieku modlili się tu o pomoc i dziękowali za otrzymane łaski, co potwierdzają zarówno prowadzona od 1648 roku księga łask, jak i liczne wota składane przy obrazie. To właśnie ten wizerunek sprawił, że świątynia stała się jednym z najważniejszych miejsc kultu św. Józefa w Krakowie

Szczególnym miejscem kultu św. Józefa w Krakowie jest także sanktuarium przy ul. Rakowickiej, noszące wezwanie św. Józefa Obrońcy Miasta Krakowa. Już sama nazwa świątyni przywołuje utrwalony w lokalnej tradycji obraz świętego jako patrona i opiekuna miasta.

Świątynię budowano w latach 1907–1910 i 1929–1932. Kościół nosi wezwanie Niepokalanego Poczęcia NMP, natomiast jako sanktuarium św. Józefa funkcjonuje od 2004 roku; w 2021 roku ogłoszono go diecezjalnym sanktuarium św. Józefa, Obrońcy Miasta Krakowa

Podgórski kościół św. Józefa ma własną, mocną historię. Parafia została powołana w 1818 roku, a pierwszy kościół parafialny stanął na Rynku Podgórskim w 1832 roku. Dzisiejsza monumentalna świątynia z charakterystyczną wysoką wieżą jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Podgórza, a od 2021 roku ma rangę sanktuarium św. Józefa, Mężnego Opiekuna Rodzin.

Jak świętuje Kraków

Obchody święta św. Józefa w Krakowie przez lata miały przede wszystkim charakter religijny i wspólnotowy. 19 marca centralnym punktem były msze, nabożeństwa i procesje. Z czasem obok uroczystości kościelnych utrwaliła się także tradycja jarmarków i targów związanych z tym dniem.

Krakowską tradycją jest składanie 19 marca kwiatów pod stojącym przed magistratem pomnikiem Józefa Dietla — lekarza, profesora, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezydenta Krakowa w latach 1866–1874. Współczesne uroczystości obejmują także m.in. wręczenie Medali św. Józefa oraz Kiermasz św. Józefa na Małym Rynku. Łączy on prezentację rzemiosła i twórczości ludowej z koncertami, warsztatami oraz spotkaniami z artystami i rękodzielnikami z różnych regionów Polski.

fot. Głos24