W sobotę, 10 października, rozpoczyna się cisza wyborcza przed drugą turą wyborów prezydenta Krakowa. Zakaz agitacji będzie obowiązywał również w internecie i mediach społecznościowych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie plakaty, banery i wcześniejsze publikacje muszą zniknąć. Wyjaśniamy, co dopuszczają przepisy, jakie kary grożą za ich naruszenie i gdzie zgłaszać nieprawidłowości.
W niedzielę, 11 października, krakowianie zdecydują, kto zostanie prezydentem miasta. O urząd ubiegają się Łukasz Gibała i Monika Piątkowska. Lokale wyborcze będą czynne od godz. 7.00 do 21.00. Kampania obu kandydatów musi jednak zakończyć się wcześniej.
Od kiedy obowiązuje cisza wyborcza i czego nie wolno robić?
Cisza wyborcza rozpocznie się w nocy z piątku na sobotę, 10 października, o godz. 00.00. Potrwa do zakończenia głosowania w niedzielę, 11 października, czyli zgodnie z planem do godz. 21.00. Jeżeli głosowanie zostanie przedłużone, wydłuży się również cisza wyborcza.
Zgodnie z art. 107 Kodeksu wyborczego w tym czasie zabronione jest prowadzenie agitacji wyborczej. Oznacza to między innymi zakaz organizowania wieców, manifestacji i spotkań agitacyjnych, wygłaszania przemówień, rozdawania ulotek oraz publicznego zachęcania do głosowania na określonego kandydata lub przeciwko niemu.
Zakaz dotyczy nie tylko komitetów wyborczych i polityków, ale również mieszkańców, organizacji, firm oraz osób prowadzących profile w mediach społecznościowych. Agitacja wyborcza jest zabroniona także na terenie lokali wyborczych i w budynkach, w których się one znajdują.
Nie jest natomiast zabronione neutralne informowanie o wyborach. Można przypominać o godzinach otwarcia lokali, zasadach oddawania głosów i oficjalnych danych o frekwencji. Dopuszczalne są także bezstronne zachęty do udziału w głosowaniu, o ile nie promują żadnego z kandydatów.
Czy plakaty i banery wyborcze mogą pozostać na mieście?
Rozpoczęcie ciszy wyborczej nie oznacza obowiązku usunięcia wszystkich materiałów wyborczych z przestrzeni publicznej. Państwowa Komisja Wyborcza wyjaśnia, że plakaty i banery umieszczone przed rozpoczęciem ciszy mogą pozostać na swoich miejscach. Nie powinny być jednak przemieszczane, modyfikowane ani ponownie rozpowszechniane, ponieważ takie działania mogą zostać uznane za prowadzenie agitacji.
W praktyce oznacza to, że:
- plakat rozwieszony w piątek może pozostać na ogrodzeniu lub tablicy reklamowej przez cały weekend;
- nie wolno w sobotę ani niedzielę rozwieszać kolejnych plakatów ani ustawiać nowych banerów;
- zmienianie treści lub przenoszenie materiałów w nowe miejsca może stanowić naruszenie ciszy;
- szczególne wątpliwości dotyczą reklam na ruchomych nośnikach oraz ekranach elektronicznych, na których zmieniają się wyświetlane komunikaty.
Warto również przypomnieć, że zabronione jest zrywanie, uszkadzanie i niszczenie cudzych plakatów, banerów oraz innych materiałów wyborczych. Zakaz ten nie ogranicza się tylko do okresu ciszy wyborczej. Takie działania mogą stanowić wykroczenie lub przestępstwo. Samo rozpoczęcie ciszy nie uprawnia nikogo do usuwania materiałów konkurencyjnego kandydata.
PKW zwraca uwagę, że emisja materiałów w miejscach, w których wcześniej nie były dostępne, może zostać potraktowana jako nowa forma agitacji. Dotyczy to także wykupionych wcześniej usług reklamowych. Ostateczna ocena konkretnego przypadku należy jednak do organów ścigania i sądów.
Cisza wyborcza w internecie i mediach społecznościowych
Cisza wyborcza obowiązuje również w internecie, w tym na Facebooku, Instagramie, TikToku i YouTubie. W tym czasie nie wolno publikować wpisów, filmów ani grafik zachęcających do głosowania na Łukasza Gibałę lub Monikę Piątkowską albo przeciwko któremuś z kandydatów. Zakaz obejmuje również ponowne udostępnianie materiałów kampanijnych oraz publiczne rozpowszechnianie treści o charakterze agitacyjnym.
Płatne reklamy wyborcze również podlegają ograniczeniom. Kampanie promujące kandydatów powinny zostać zakończone przed rozpoczęciem ciszy wyborczej, nawet jeśli zostały wcześniej opłacone. Państwowa Komisja Wyborcza wskazuje, że wyświetlanie materiałów wyborczych w miejscach, w których wcześniej nie były dostępne, może stanowić naruszenie zakazu agitacji. Dotyczy to także reklam docierających podczas ciszy do kolejnych użytkowników internetu.
Co z postami, zdjęciami profilowymi i komentarzami? Materiały opublikowane przed rozpoczęciem ciszy wyborczej mogą pozostać w internecie. Dotyczy to zarówno wpisów i filmów na profilach kandydatów, komitetów i polityków, jak również zdjęć profilowych, zdjęć w tle czy nakładek wyborczych ustawionych wcześniej przez zwykłych użytkowników.
Nie wolno natomiast wykorzystywać ich do dalszej agitacji. Zmiana zdjęcia profilowego, dodanie nakładki popierającej kandydata czy opublikowanie takiej grafiki na własnej tablicy już podczas ciszy może zostać uznane za naruszenie przepisów.
A co z lajkowaniem i komentowaniem postów? Komentarze zachęcające do poparcia konkretnego kandydata lub głosowania przeciwko niemu mogą stanowić niedozwoloną agitację. Mniej jednoznaczna jest kwestia polubień i innych reakcji. Przepisy nie regulują ich wprost, jednak w przeszłości przedstawiciele PKW wskazywali, że również takie działania mogą mieć charakter agitacyjny. Znaczenie mają okoliczności, w tym publiczny charakter aktywności.
Samo pozostawienie wcześniejszych publikacji, zdjęć czy nakładek nie narusza ciszy wyborczej. Decydujące znaczenie ma to, czy podczas jej obowiązywania podejmowane są nowe działania służące agitacji. Ostateczna ocena ewentualnych naruszeń należy do organów ścigania i sądów.
Co wolno mediom i redakcjom internetowym?
Podczas ciszy wyborczej obowiązuje osobny zakaz podawania do publicznej wiadomości wyników badań opinii publicznej dotyczących przewidywanych zachowań wyborczych i wyników głosowania. Nie wolno więc publikować nowych ani ponownie rozpowszechniać wcześniejszych sondaży pokazujących poparcie dla kandydatów. Zakaz obejmuje również wyniki badań przeprowadzonych w dniu wyborów, w tym sondaży exit poll, aż do zakończenia głosowania.
Cisza wyborcza nie oznacza jednak zawieszenia działalności mediów. Portale informacyjne, radio i telewizja mogą relacjonować przebieg głosowania, informować o frekwencji, zasadach wyborów oraz ewentualnych nieprawidłowościach.
Artykuły prasowe i materiały dziennikarskie dotyczące wyborów, opublikowane przed rozpoczęciem ciszy wyborczej, mogą pozostać dostępne w internecie. Dotyczy to zarówno informacji o przebiegu kampanii, relacji ze spotkań wyborczych, wywiadów z kandydatami, jak i publikacji przedstawiających ich programy, wypowiedzi oraz stanowiska w sprawach dotyczących miasta. Nie ma obowiązku usuwania takich treści z portali informacyjnych ani ich archiwów, pod warunkiem że podczas ciszy nie są ponownie rozpowszechniane przez redakcję w sposób stanowiący agitację wyborczą.
Redakcje powinny jednak powstrzymać się od publikowania nowych treści o charakterze agitacyjnym oraz ponownego promowania wcześniejszych materiałów, jeżeli mogłoby to stanowić zachętę do głosowania na określoną osobę. Ocenie podlega charakter i sposób rozpowszechniania materiału, a nie samo to, czy dotyczy on wyborów.
Jakie kary grożą za złamanie ciszy wyborczej?
Kodeks wyborczy przewiduje dwie zasadniczo różne sankcje.
- Za prowadzenie agitacji w czasie ciszy wyborczej grozi kara grzywny. Zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu wykroczeń może ona wynosić od 20 do 5000 zł.
- Znacznie surowsza kara dotyczy publikowania wyników sondaży. Art. 500 Kodeksu wyborczego przewiduje za to grzywnę od 500 tys. do 1 mln zł.
Naruszenie zakazu agitacji jest wykroczeniem, natomiast bezprawne publikowanie wyników sondaży stanowi przestępstwo.
Gdzie zgłosić naruszenie ciszy wyborczej w Krakowie?
Państwowa Komisja Wyborcza wskazuje, że przypadki naruszenia ciszy wyborczej należy zgłaszać policji. To organy ścigania, a następnie sądy oceniają, czy w konkretnym przypadku doszło do złamania prawa.
Zawiadomienie można złożyć w komisariacie policji. Jeżeli naruszenie trwa i wymaga pilnej interwencji, należy skontaktować się z policją. Numer 112 służy sytuacjom alarmowym wymagającym natychmiastowego działania służb, a nie zwykłym zgłoszeniom internetowym.
Warto przede wszystkim zabezpieczyć dowody:
- W przypadku wpisów internetowych – wykonać zrzut ekranu, zapisać adres strony, nazwę profilu oraz datę i godzinę publikacji.
- W przypadku reklam – zachować informację o sponsorowanym charakterze materiału oraz miejscu jego wyświetlenia.
- W przypadku plakatów, ulotek i agitacji w przestrzeni publicznej – udokumentować miejsce, czas i okoliczności zdarzenia.
Przy materiałach internetowych ważne jest odróżnienie daty pierwotnej publikacji od momentu ponownego udostępnienia czy uruchomienia promocji. Sam fakt, że wpis jest widoczny podczas ciszy, nie dowodzi jeszcze naruszenia przepisów.
II tura przedterminowych wyborów prezydenta Krakowa odbędzie się w niedzielę, 11 października. Głosowanie potrwa od godz. 7.00 do 21.00.
