Ponad 250 schronów wybudowanych w latach 50. XX wieku, historia zimnej wojny, rozwój Nowej Huty oraz współczesne zagrożenia i zasady postępowania w sytuacjach kryzysowych – to główne tematy nowej wystawy „Stan zagrożenia. Schrony w Nowej Hucie”, przygotowanej przez Muzeum Krakowa.
Nowa Huta jest jednym z najbardziej wyjątkowych miejsc w Polsce pod względem liczby schronów wybudowanych w okresie zimnej wojny. Dzięki nowej wystawie dowiadujemy się, że w latach 1953–1960 powstało tutaj ponad 250 tego typu obiektów. Kilkadziesiąt z nich zlokalizowano na terenie kombinatu metalurgicznego, kolejne pod budynkami użyteczności publicznej, a większość pod budynkami mieszkalnymi.
Jak podkreślają przedstawiciele Muzeum Krakowa, nie wszystkie te obiekty zachowały dziś swoje pierwotne funkcje. Wiele z nich utraciło status schronów, jednak nadal stanowią ważne świadectwo historii miasta i epoki zimnej wojny.
— Schrony były w Polsce budowane na mocy ustawy z 1952 roku do roku 1960, więc to był bardzo krótki okres. W Nowej Hucie pomiędzy 1953 a 1960 zbudowano ich ponad 250 i ta liczebność na terenie Nowej Huty wynika z tego, że budowano je głównie w nowo powstających budynkach. Natomiast podkreślam, że schrony budowano też w innych miastach w Polsce i w innych miejscach w Krakowie, ale nie aż tak licznie.
— powiedziała nam kuratorka Agata Klimek-Zdeb z Muzeum Nowej Huty.
Obecnie Muzeum Krakowa udostępnia do zwiedzania dwa schrony. Jeden z nich znajduje się przy os. Szkolnym 22, drugi w budynku Zespołu Szkół Mechanicznych. Dodatkowo wybrane obiekty są okresowo udostępniane przez organizacje społeczne i fundacje działające na terenie Nowej Huty.
Historia zimnej wojny i budowy Nowej Huty
Nowa wystawa została podzielona na trzy części. Dwie znajdują się na parterze budynku, natomiast trzecia została przygotowana w oryginalnej przestrzeni schronu przeciwlotniczego z lat 50.
Pierwsza część prezentuje tło historyczne związane z zimną wojną oraz budową Nowej Huty. Zwiedzający mogą poznać okoliczności powstania socjalistycznego miasta i kombinatu metalurgicznego im. Lenina, które od początku były ze sobą ściśle powiązane.
Ekspozycja przybliża również historię urbanistyki i architektury Nowej Huty. Wśród przygotowanych materiałów znalazły się archiwalne fotografie, grafiki, multimedia, fragmenty audycji Radia Wolna Europa oraz animacja przedstawiająca najważniejsze założenia urbanistyczne projektu opracowanego przez zespół architekta Tadeusza Ptaszyckiego. Dla osób z niepełnosprawnością wzroku przygotowano także dotykową makietę prezentującą układ urbanistyczny dzielnicy.
Schrony, a codzienne życie mieszkańców
Druga część wystawy poświęcona jest historii schronów, ich konstrukcji, wyposażeniu oraz specyfice obiektów budowanych w Nowej Hucie. Zwiedzający mogą zobaczyć elementy wyposażenia ochronnego, maski przeciwgazowe oraz przedmioty związane z ochroną ludności przed skutkami konfliktów zbrojnych i skażeń chemicznych.
Jednym z najważniejszych elementów tej części ekspozycji jest wielkoformatowa mapa przedstawiająca historyczne rozmieszczenie schronów na terenie Nowej Huty. Twórcy wystawy podkreślają jednak, że historia schronów to nie tylko opowieść o zagrożeniach. Równolegle prezentowane są fotografie i pamiątki związane z codziennym życiem mieszkańców rozwijającej się dzielnicy. W latach 50. i 60. do Nowej Huty przybywały tysiące osób szukających pracy, zakładających rodziny i budujących nowe życie. Schrony pełniły na co dzień formę piwnicy, czy magazynu na przykład na jedzenie.
Jak dbano o bezpieczeństwo w czasach PRL?
Trzecia część wystawy znajduje się w oryginalnym schronie, którego wyposażenie zachowało się do dziś. Oprócz historycznych elementów ekspozycja porusza temat współczesnego bezpieczeństwa. Zwiedzający mogą zapoznać się z informacjami dotyczącymi zagrożeń militarnych, ale również kryzysów związanych z katastrofami naturalnymi czy sytuacjami nadzwyczajnymi. Wystawa nawiązuje także do doświadczeń ostatnich lat, takich jak pandemia COVID-19 oraz wojna w Ukrainie.
We współpracy z Wydziałem Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta Krakowa przygotowano materiały edukacyjne wyjaśniające zasady postępowania w sytuacjach kryzysowych. Na ekspozycji można zobaczyć przykładowe wyposażenie plecaka ewakuacyjnego, poznać znaczenie sygnałów alarmowych oraz zapoznać się z podstawowymi procedurami bezpieczeństwa. Przedstawiciele muzeum zapowiadają również organizację warsztatów i szkoleń dotyczących współczesnej obrony cywilnej.
Wystawa dostępna dla wszystkich
Twórcy ekspozycji duży nacisk położyli na dostępność. Przygotowano ścieżkę zwiedzania dla dzieci, której bohaterami są żółw i wiewiórka. Najmłodsi odwiedzający poznają zasady bezpieczeństwa poprzez interaktywne stanowiska i zadania.
Na wystawie znajdują się także obiekty przeznaczone do dotykania, tyflografiki oraz elementy umożliwiające zwiedzanie osobom z dysfunkcją wzroku. Trwają również prace nad pełną audiodeskrypcją ekspozycji oraz materiałami w polskim języku migowym.
Nowa wystawa ma nie tylko przypominać o historii zimnej wojny i wyjątkowym dziedzictwie Nowej Huty, ale także skłaniać do refleksji nad współczesnym bezpieczeństwem oraz przygotowaniem społeczeństwa na różnego rodzaju sytuacje kryzysowe. Ekspozycja została otwarta w jednym z historycznych schronów znajdujących się na terenie Nowej Huty i od teraz będzie dostępna dla zwiedzających od środy do niedzieli. Wystawa będzie czynna od piątku 19 czerwca, od środy do niedzieli, w godzinach od 10:00 do 17:00. Znajduje się na os. Szkolnym 22.
Nowa wystawa muzealna / Fot: Krystian Kwiecień / Głos24
