Kredytowana prowizja może zwiększać koszt kredytu, szczególnie gdy bank nalicza od niej dodatkowo odsetki. Samo kredytowanie prowizji nie oznacza jednak automatycznie podstaw do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Kluczowe znaczenie ma sposób, w jaki bank uwzględnił prowizję przy naliczaniu odsetek, obliczaniu RRSO i całkowitego kosztu kredytu.
Czym jest kredytowana prowizja i co oznacza dla kredytobiorcy?
Prowizja jest jednym z kosztów kredytu. Ustawa o kredycie konsumenckim zalicza ją do całkowitego kosztu kredytu – obok odsetek, marż czy innych opłat, w tym ubezpieczeń. Kredytowanie prowizji jest rozwiązaniem spotykanym w umowach kredytów konsumenckich. W praktyce oznacza ono, że konsument przy zawieraniu umowy nie płaci prowizji z własnych środków, lecz finansuje ją bank w ramach udzielanego kredytu. W konsekwencji kredytobiorca spłaca nie tylko kwotę, która została mu faktycznie wypłacona, ale również kwotę przeznaczoną na pokrycie prowizji.
Właśnie dlatego przy kredytowanej prowizji tak ważne jest rozróżnienie całkowitej kwoty kredytu od całkowitego kosztu kredytu. Całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych, nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi. Z kolei całkowity koszt kredytu obejmuje wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt (odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże czy inne koszty, w tym koszty ubezpieczeń).
Jak to wygląda w praktyce?
Załóżmy, że bank udziela kredytu w wysokości 100.000 zł, a prowizja wynosi 10.000 zł. Jeżeli prowizja zostaje skredytowana, konsument otrzymuje wówczas od banku do dyspozycji 90.000 zł. Pozostałe 10.000 zł nie jest wypłacane kredytobiorcy, a zostaje przeznaczone na pokrycie prowizji.
Kwota prowizji nie jest więc dodatkowym wydatkiem, który konsument musi pokryć z własnych środków przy zawarciu umowy. Zostaje ona włączona do finansowania i jest następnie spłacana w ratach. Takie rozwiązanie może ułatwić zawarcie umowy, ponieważ konsument nie musi dysponować dodatkowymi środkami na zapłatę prowizji. Problem pojawia się wówczas, gdy bank nalicza i pobiera odsetki również od kwoty przeznaczonej na sfinansowanie prowizji – a więc od kwoty, która nie została kredytobiorcy faktycznie wypłacona.
Jak kredytowana prowizja wpływa na całkowity koszt kredytu i RRSO?
Rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) ma umożliwiać konsumentowi ocenę rzeczywistego kosztu kredytu i porównanie różnych ofert. Zgodnie z ustawą RRSO oznacza całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Ustawa nakazuje, aby umowa kredytu wskazywała RRSO oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta wraz ze wszystkimi założeniami przyjętymi do obliczenia tego wskaźnika. Informacje te mają istotne znaczenie dla oceny, czy konsument został prawidłowo poinformowany o rzeczywistym koszcie kredytu.
W przypadku kredytowanej prowizji sposób zakwalifikowania poszczególnych kwot może mieć więc znaczenie nie tylko dla wysokości zadłużenia, ale również dla przedstawionego konsumentowi kosztu kredytu i RRSO.
Jeżeli bank traktuje prowizję jako część finansowanego kredytu i jednocześnie nalicza od niej odsetki, to zwiększa się kwota, którą konsument ostatecznie musi bankowi zapłacić. Dlatego przy analizie umowy istotne jest sprawdzenie, od jakiej kwoty bank nalicza odsetki oraz w jaki sposób uwzględnił kredytowaną prowizję przy obliczaniu RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty.
Odsetki od prowizji – na czym polega spór z bankami?
Jeżeli bank nalicza odsetki od skredytowanej prowizji, konsument ponosi dwa rodzaje obciążenia związane z tą samą kwotą:
- samą prowizję,
- odsetki naliczane od kwoty przeznaczonej na jej pokrycie.
W rezultacie prowizja nie jest wyłącznie jednorazowym kosztem. Jeżeli jest ona finansowana przez kilka lat, dodatkowe odsetki mogą zwiększyć całkowity koszt kredytu.
Przez pewien czas kwestia ta była przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie. Wątpliwości te przeanalizował Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) TSUE wskazał, że oprocentowanie kredytu nie może być stosowane do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem, które stanowią część całkowitego kosztu kredytu.
TSUE nie zakazał więc kredytowania prowizji, ale uznał za sprzeczne z prawem unijnym postanowienia umowy przewidujące stosowanie oprocentowania do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu. W praktyce oznacza to, że niezgodne z prawem jest naliczanie przez bank odsetek od kwoty przeznaczonej na pokrycie prowizji, jeżeli jest ona kosztem kredytu wchodzącym w skład całkowitego kosztu kredytu.
W lipcu 2026 roku do omawianego orzeczenia TSUE nawiązał Sąd Najwyższy (w wyroku wydanym w sprawie II CSKP 89/26), wskazując, że niedopuszczalne jest naliczanie odsetek kapitałowych od części kredytu przeznaczonej na pokrycie prowizji lub innych kosztów kredytu.
Kiedy postanowienie dotyczące kredytowanej prowizji otwiera drogę do sankcji kredytu darmowego?
Samo naliczanie odsetek od kredytowanej prowizji nie oznacza jeszcze automatycznie, że konsument może skorzystać z sankcji kredytu darmowego. Znaczenie ma to, czy sposób, w jaki bank określił w umowie oprocentowanie, całkowity koszt kredytu, RRSO lub całkowitą kwotę do zapłaty, narusza obowiązki wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim.
Sankcja kredytu darmowego może znaleźć zastosowanie w przypadku naruszenia przez kredytodawcę określonych obowiązków wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim. Przepisy przewidują w takiej sytuacji możliwość złożenia przez konsumenta kredytodawcy pisemnego oświadczenia. Skutkiem skutecznego złożenia takiego oświadczenia jest obowiązek zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy. Uprawnienie to wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.
W przypadku kredytowanej prowizji szczególne znaczenie mogą mieć obowiązki dotyczące wskazania w umowie stopy oprocentowania i warunków jej stosowania, a także RRSO, całkowitej kwoty kredytu i całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta wraz z założeniami przyjętymi do obliczenia RRSO.
Dlatego konieczne jest ustalenie nie tylko tego, czy bank naliczał odsetki od kredytowanej prowizji, lecz także:
- jak określono całkowitą kwotę kredytu;
- jaka kwota została faktycznie udostępniona konsumentowi;
- jaka część finansowania została przeznaczona na prowizję;
- czy bank naliczał odsetki od kredytowanej prowizji;
- czy umowa przewidywała oprocentowanie tej kwoty;
- w jaki sposób wyliczono całkowity koszt kredytu i całkowitą kwotę do zapłaty;
- czy kredytowana prowizja została prawidłowo uwzględniona przy obliczaniu RRSO;
- czy wskazana w umowie RRSO odpowiadała rzeczywistemu mechanizmowi kredytu.
Dopiero zestawienie tych informacji pozwala ocenić, czy w konkretnej umowie doszło do naruszenia obowiązków kredytodawcy, które może uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego.
Co konsument może odzyskać?
Skuteczne zastosowanie sankcji kredytu darmowego oznacza, że konsument pozostaje zobowiązany do zwrotu kapitału, jednak nie musi zwracać odsetek oraz innych kosztów kredytu objętych sankcją. Jeżeli konsument przed zastosowaniem SKD uiścił już odsetki lub inne koszty objęte sankcją, może powstać po jego stronie roszczenie o ich zwrot.
W zależności od okoliczności konkretnej sprawy roszczenie może obejmować w szczególności:
- spłaconych odsetek kapitałowych,
- zapłaconej prowizji,
- innych spłaconych kosztów kredytu,
- odsetek naliczonych od kredytowanej prowizji, jeżeli zostały pobrane.
Nie oznacza to jednak, że konsument automatycznie odzyska wszystkie wymienione kwoty. Zakres przysługujących konsumentowi roszczeń zależeć będzie od postanowień konkretnej umowy, historii spłat oraz rodzaju stwierdzonych naruszeń. Konieczne jest zatem ustalenie, jakie koszty zostały faktycznie poniesione przez kredytobiorcę i które z nich podlegają zwrotowi w związku z zastosowaniem sankcji kredytu darmowego.
Podsumowanie
Kredytowana prowizja sama w sobie nie jest jeszcze podstawą do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Kluczowe znaczenie ma to, w jaki sposób bank potraktował kredytowany koszt przy naliczaniu odsetek oraz przy obliczaniu całkowitego kosztu kredytu i RRSO.
Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 ma w tym zakresie istotne znaczenie. Trybunał wskazał, że oprocentowanie nie może być stosowane do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem, które stanowią element całkowitego kosztu kredytu.
Jednocześnie sam fakt kredytowania prowizji nie przesądza jeszcze o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego. Konieczne jest ustalenie, czy sposób skonstruowania i przedstawienia umowy doprowadził do naruszenia obowiązków kredytodawcy określonych w ustawie. W praktyce szczególnego znaczenia może nabierać prawidłowość informacji dotyczących oprocentowania, RRSO, całkowitej kwoty kredytu oraz całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta.
Jeżeli umowa przewiduje kredytowaną prowizję, warto sprawdzić, w jaki sposób bank uwzględnił ją przy naliczaniu odsetek oraz obliczaniu całkowitego kosztu kredytu i RRSO. Przy wsparciu doświadczonych prawników naszej kancelarii, możliwa będzie dokładna ocena dokumentacji kredytowej oraz tego, czy w danej sprawie istnieją podstawy do zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Autorka: aplikant radcowski Zofia Kadłubowska
Korzybski Wojciński Kancelaria Radców Prawnych sp.k.
