Były wspomnienia, odznaczenia, wspólne śpiewanie, wystawa, jubileuszowy tort i zwiedzania do kopalni. Stowarzyszenie „Klub Przyjaciół Wieliczki” świętowało 60-lecie działalności — dokładnie tak, jak działa od lat: blisko ludzi, historii miasta i lokalnej wspólnoty.
60 lat pracy dla Wieliczki
W sobotę, 27 czerwca, jubileusz świętowało Stowarzyszenia „Klub Przyjaciół Wieliczki” (KPW). Główna uroczystość odbyła się w wielickim Magistracie.
Historia Klubu zaczęła się z tęsknoty za Wieliczką. Stowarzyszenie „Klub Przyjaciół Wieliczki” powstało w 1966 roku w Warszawie, z inicjatywy międzywojennego pokolenia absolwentów wielickich szkół: Żeńskiego Gimnazjum im. Marii Konopnickiej oraz Męskiego Gimnazjum i Liceum im. Jana Matejki. Pierwsze Walne Zebranie członków odbyło się 17 czerwca 1966 roku. Pierwszym prezesem KPW został dr Piotr Lewiński, a w gronie osób związanych z początkami Klubu byli m.in. prof. Zygmunt Kawecki, Mieczysław Cieślik, Tadeusz Korpal, Franciszek Antoni Kozubski, Lucjan Motyka i Henryk Kozubski. Z czasem działalność Klubu przenosiła się coraz bliżej rodzinnego miasta jego twórców. Od 2002 roku KPW działa już tylko w Wieliczce, a jego prezeską jest Jadwiga Duda.
Sobotnie świętowanie miało ciepły, niemal rodzinny charakter. Były wspólne pieśni — hymn państwowy, „Rota” i „Hymn do Wieliczki” — były rozmowy przy stołach, występy lokalnych zespołów i chwile wzruszenia. Nie zabrakło też oficjalnych momentów: odznaczeń, dyplomów, listów gratulacyjnych, kwiatów i podziękowań dla tych, którzy od lat tworzą Klub Przyjaciół Wieliczki. Mimo upału obchodach 60-lecia KPW wzięło udział około 150 osób.
Odznaczenia i gratulacje
Jubileusz rozpoczął się o godz. 10 w kościele pw. św. Klemensa. Mszę św. dziękczynną za zmarłych prezesów i członków KPW oraz z prośbą o błogosławieństwo na kolejne lata pracy Klubu odprawił ks. dr Wojciech Olszowski, proboszcz parafii. W homilii przypomniał, że taki jubileusz nie jest wyłącznie spojrzeniem w przeszłość. Jak mówił: „Niech Jubileusz sześćdziesięciolecia Stowarzyszenia „Klubu Przyjaciół Wieliczki” i spotkań „Wieliczka - Wieliczanie” będzie nie tylko wspomnieniem pięknej przeszłości, ale także zachętą do dalszej służby. Niech kolejne pokolenia uczą się od swoich poprzedników, że prawdziwa miłość do miasta wyraża się nie w słowach, lecz czynach.”.
Dalsze obchody odbyły się w w „Magistrat” Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka, gdzie zazwyczaj odbywają się spotkanie KPW. Upamiętnieniem uroczystości wspólne zdjęcie oraz wpisy do „Kroniki KPW”. Każdy otrzymywał też okolicznościowy metalowy znaczek z herbem KPW — logo Wieliczki z koroną i napisem: „STOWARZYSZENIE „KLUB PRZYJACIÓŁ WIELICZKI” 1966 2026”.
Spotkanie prowadzili Jadwiga Duda, prezes Zarządu KPW, oraz Tadeusz Ziobro, członek Klubu. Wśród gości byli m.in. poseł na Sejm RP Urszula Rusecka, przedstawiciele wojewody małopolskiego i marszałka województwa małopolskiego, burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka Rafał Ślęczka, przewodnicząca Rady Miejskiej w Wieliczce Elżbieta Sikora, starosta wielicki Roman Ptak oraz wicestarosta Ewa Ptasznik. Obecni byli również reprezentanci Kopalni Soli „Wieliczka”, Małopolskiego Banku Spółdzielczego, Muzeum Żup Krakowskich, biblioteki, instytucji kultury, zaprzyjaźnionych towarzystw regionalnych oraz mediów.
Jednym z najważniejszych momentów uroczystości było uhonorowanie Jadwigi Dudy Złotą Odznaką Honorową Województwa Małopolskiego – Krzyżem Małopolski. Część tę poprowadziła Aneta Tracz, dyrektor Wydziału Promocji, Rozwoju i Komunikacji Społecznej UMiG Wieliczka. Odznaczenie wręczyli Katarzyna Pasiut, zastępca dyrektora Kancelarii Zarządu Województwa Małopolskiego, oraz burmistrz Rafał Ślęczka, który wystąpił z wnioskiem o przyznanie wyróżnienia do marszałka Łukasza Smółki. Jadwiga Duda została doceniona za wieloletnią działalność na rzecz Wieliczki, Małopolski i pamięci historycznej regionu. Otrzymała również Medal Ignacego Chrzanowskiego i Aleksandra Brucknera od Krakowskiego Towarzystwa Miłośników Historii Medycyny oraz Stowarzyszenia Absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego — za wieloletni wkład w rozwój kultury lokalnej i dokumentowanie spotkań „Wieliczka-Wieliczanie” Bis!.
Na tym gratulacje się nie skończyły. Prezeska KPW odebrała również listy gratulacyjne, kwiaty i upominki m.in. od przedstawicieli województwa, powiatu, miasta, posłanki Urszuli Ruseckiej, Kopalni Soli „Wieliczka”, Małopolskiego Banku Spółdzielczego, Muzeum Żup Krakowskich oraz towarzystw regionalnych.
Historia, wspomnienia i jubileuszowy tort
Podczas spotkania uczestnicy obejrzeli film o działalności KPW autorstwa wieliczanina Ignacego Kowalewskiego. W filmie zaprezentowano zasłużonych członków Klubu, a jego autor wykonał „Hymn do Wieliczki”, napisany przez śp. Marię Knebloch, członkinię KPW. Po projekcji odbyły się wystąpienia Jadwigi Dudy i Barbary Miszczyk, a Lidia Sałabun z KPW odczytała wiersz o Wieliczce.
Jubileusz był też okazją do podziękowań dla członków stowarzyszenia. Prezes KPW Jadwiga Duda i sekretarz Hanna Kozioł wręczały dyplomy Honorowego Członka KPW. Otrzymali je Władysława Dubiel, Maria Gurgul, Krzysztof Kasprzyk, Elżbieta Kawecka-Cebula, Anna Kisiel, Hanna Kozioł, Jan Matzke, Maria Nawrot, Bohdan Piotrowicz, Halina Pracuch, Zofia Prochwicz, Marian Sipióra, Anna Ślęczka, Janina Tańcula i Jarosław Trojnacki. Wczesniej otrzymał goAndrzej Irlik, a Katarzyna Kozubska-Pająk, Marcin Perek, Bogumił Tryjański, Agnieszka Wolańska byli nieobecni.
Pamietano też o imieninach Władysławy Dubiel, przewodniczącej Komisji Rewizyjnej, która otrzymała życzenia i kwiaty. Zabrzmiało też tradycyjne „Sto lat”.
Nie zabrakło muzyki i występów. Na scenie pojawili się: Zespół Regionalny Koźmicanie, „Kwartet Okazjonalny” oraz zespół Yanabanda działający przy Wielickim Centrum Kultury. Po części oficjalnej na uczestników czekał smakowity obiad przygotowany przez stołówkę przy Szkole Podstawowej nr 2 w Wieliczce. Nie zabrakło też jubileuszowego tortu.
Szczególną oprawę sali „Magistrat” tworzyła wystawa. Uczestnicy mogli zobaczyć portrety pierwszych prezesów KPW: dr. Piotra Lewińskiego, dr Haliny Feliksiewicz oraz prof. dr. hab. inż. Zygmunta Kaweckiego. Zaprezentowano też akwarele autorstwa śp. Henryka Kozubskiego, który był członkiem KPW przez 55 lat. Na zakończenie uczestnicy obchodów, gdzie pod społecznym przewodnictwem członków KPW — Michała Goneta, Justyny Jastrzębskiej-Gucy i Michała Morawskiego — zwiedzili Trasę Turystyczną oraz komory Alfonsa Długosza, Modena i Miejską w Muzeum Żup Krakowskich.
Pamięć zapisana
Jubileusz pozostawił po sobie także materialne ślady. Oprócz wpisów w „Kronice KPW” i okolicznościowych przypinek, w gablocie Klubu przy „Magistracie” pojawiła się nowa gazetka obrazująca 60 lat działalności stowarzyszenia. Przygotowali ją Jadwiga Duda i Łukasz Bira z Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. KPW otrzymał też od burmistrza nowy baner oraz tablice z napisami „WIELICZKA–WIELICZANIE” i „STOWARZYSZENIE „KLUB PRZYJACIÓŁ WIELICZKI””.
Z okazji jubileuszu wydano „Statut KPW”, teczkę i folder o stowarzyszeniu z fotografią Wielickiego Centrum Kultury, gdzie mieści się siedziba Klubu, oraz okolicznościowy metalowy znaczek. W przygotowaniu jest książka „Kalendarium Stowarzyszenia „Klub Przyjaciół Wieliczki” 1966–2026”, której wydanie sponsoruje Małopolski Bank Spółdzielczy w Wieliczce. To ważna część obchodów, bo KPW od lat nie tylko organizuje spotkania i wydarzenia, ale też tworzy dokumentację, do której będą mogli wracać kolejni mieszkańcy, regionaliści i badacze lokalnej historii.
Osobnym, bardzo trwałym śladem pracy Klubu są wydawnictwa. Z jubileuszową historią KPW łączy się także trzytomowe opracowanie „Wieliczka–Wieliczanie” Bis! Ocalić przeszłość od zapomnienia”, przygotowane przez Jadwigę Dudę i wydane przez Kopalnię Soli „Wieliczka” SA w serii „Ex Libris Salis”. Tomy obejmują relacje ze spotkań organizowanych w latach 2019–2024 — od pierwszych spotkań „Bis!” po kolejne wydarzenia poświęcone ludziom, rodzinom, instytucjom i miejscom ważnym dla Wieliczki. To kontynuacja wcześniejszej pracy dokumentacyjnej: w latach 1998–2017 odbyło się 230 spotkań „Wieliczka–Wieliczanie”, a 174 z nich zostały opracowane w formie zeszytów „Biblioteczki Wielickiej”.
Te publikacje nie są tylko pamiątką dla uczestników spotkań. Funkcjonują także jako materiał edukacyjny i regionalny — trafiają do bibliotek, są wykorzystywane przez uczniów i nauczycieli, a starsze zeszyty „Biblioteczki Wielickiej” znajdują się m.in. w bibliotekach szkolnych. Wśród tematów opracowywanych przez Jadwigę Dudę i KPW były także cykle poświęcone żołnierzom niezłomnym oraz pamięci wielickich ofiar Zbrodni Katyńskiej. Dzięki temu lokalna historia nie zostaje zamknięta w kronikach, ale wraca na spotkaniach, lekcjach, konkursach i w kolejnych publikacjach.
Troskę o pamięć widać również na wielickim cmentarzu — w 34 „Dębach Pamięci”, których posadzenie zainicjowała Jadwiga Duda. Drzewa upamiętniają oficerów Wojska Polskiego związanych z ziemią wielicką, zamordowanych w 1940 roku przez NKWD w Katyniu, Charkowie, Twerze i innych miejscach kaźni; na tablicy pamiątkowej widnieją nazwiska 40 takich oficerów. W podtrzymywanie tej pamięci angażuje się także młodzież szkolna. Osobnym rozdziałem działalności KPW są coroczne kwesty na ratowanie zabytków Cmentarza Komunalnego w Wieliczce. W 2025 roku odbyła się już XX kwesta, a środki z poprzednich zbiórek pozwoliły m.in. odnowić nagrobek Jana Kotiersa z 1879 roku i dwa nagrobki w kwaterze X; jubileuszowa zbiórka była przeznaczona na odświeżenie dziesięciu nagrobków uratowanych wcześniej przez Klub.
Sobotnie świętowanie poprzedziły wydarzenia rozłożone na kilka dni. 24 czerwca odbyło się 78. spotkanie „Wieliczka-Wieliczanie” Bis! poświęcone 60-leciu KPW, podczas którego pokazano film z wywiadami z członkami Klubu. Dzień później zorganizowano 79. spotkanie „Wieliczka-Wieliczanie” Bis! zatytułowane „80 lat Biblioteki Publicznej w Wieliczce 1945–2025”. Z kolei 26 czerwca członkowie KPW odwiedzili groby klubowiczów na wielickim cmentarzu i oznakowali je, przypominając, że jubileusz to także pamięć o tych, którzy budowali stowarzyszenie przez minione dekady.
Klub już zaprasza na kolejne wydarzenia. 25 lipca w sali „Magistrat” odbędzie się VI Turniej Szachowy o „Pierścień św. Kingi”, organizowany we współpracy z MKS MOS Wieliczka. Natomiast 29 lipca zaplanowano 80. spotkanie „Wieliczka-Wieliczanie” Bis!, 31. z serii „Zabytki Wieliczki”, pt. „Kościół i szpital św. Ducha – Magistrat”. Spotkanie rozpocznie się o godz. 15.30 zwiedzaniem „Magistratu”.
