Jak rozpoznać oszustwo „na wnuczka”, bezpiecznie rozporządzać majątkiem, gdzie szukać pomocy jako konsument i pacjent oraz jak chronić się w internecie? O tym rozmawiano w piątek, 12 czerwca, w Powiatowym Kampusie Kultury w Wieliczce, gdzie odbyła się małopolska inauguracja programu „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior”.
– W Wieliczce odbyła się małopolska inauguracja rządowego programu edukacyjnego dla seniorów.
– W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych, wojewódzkich, samorządowych oraz eksperci.
– Seniorzy otrzymali praktyczne materiały, m.in. broszury i magnesy z miejscem na kontakty do bliskich.
– Program wpisuje się w szersze działania państwa dotyczące bezpieczeństwa, aktywności i opieki nad osobami starszymi.
W piątek, 12 czerwca, w Powiatowym Kampusie Kultury w Wieliczce odbyła się małopolska inauguracja programu Ministerstwa Sprawiedliwości „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior”. Wydarzenie było skierowane do osób starszych, ale jego przesłanie dotyczy także rodzin, opiekunów, samorządów i instytucji, które na co dzień wspierają seniorów.
Jeszcze przed rozpoczęciem spotkania z seniorami odbyła się konferencja prasowa z udziałem ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka, pełnomocniczki rządu do spraw polityki senioralnej Marzeny Okły-Drewnowicz oraz I wicewojewody małopolskiej Elżbiety Achinger. Obecni byli także przedstawiciele władz samorządowych i instytucji zaangażowanych w działania na rzecz bezpieczeństwa seniorów. Wizycie towarzyszyło również spotkanie z samorządowcami z regionu, poświęcone m.in. roli gmin i powiatów w docieraniu z wiedzą oraz realnym wsparciem do osób starszych.
Wiedza, która może uchronić przed utratą oszczędności
Główna część wydarzenia rozpoczęła się o godz. 12.00 i potrwała do godz. 15.00. Seniorzy mogli wysłuchać praktycznych prelekcji przygotowanych przez instytucje, które na co dzień stykają się z problemami osób starszych.
Krajowa Rada Notarialna mówiła o zabezpieczeniu przyszłości, w tym o decyzjach majątkowych, testamentach, darowiznach i umowach, które seniorzy często podpisują z bliskimi lub osobami trzecimi. Policja przypominała o metodzie „na wnuczka”, „na policjanta” i innych oszustwach, w których przestępcy wykorzystują zaufanie, presję czasu oraz emocje. Przedstawiciele sądu poruszali temat przemocy i bezpieczeństwa w czterech ścianach, a Rzecznik Konsumentów wyjaśniał, na co uważać przy zakupach, podpisywaniu umów i kontaktach z handlowcami.
Osobny blok poświęcono bezpieczeństwu w sieci. Eksperci NASK tłumaczyli, jak zachować ostrożność podczas korzystania z telefonu, internetu, wiadomości SMS, linków i komunikatorów. Z kolei Rzecznik Praw Pacjenta przypominał, jakie prawa przysługują osobom korzystającym z ochrony zdrowia i gdzie można szukać pomocy, gdy senior czuje się zagubiony w systemie.
Ważną częścią spotkania były także materiały edukacyjne. Uczestnicy mogli zapoznać się z broszurami przygotowanymi z myślą o osobach starszych. Były w nich najważniejsze informacje o tym, gdzie szukać pomocy i jak reagować w sytuacjach zagrożenia. Seniorzy otrzymywali również praktyczne magnesy oraz kartki do zapisania kontaktów do najbliższych. To proste narzędzie ma przypominać, że w sytuacji podejrzanego telefonu, prośby o pieniądze albo presji ze strony obcej osoby najlepiej przerwać rozmowę i skontaktować się z rodziną lub zaufaną osobą.
„Ustal z babcią hasło” i lokalna odpowiedź na oszustwa
W Małopolsce temat bezpieczeństwa seniorów był w ostatnich miesiącach szczególnie mocno obecny za sprawą kampanii „Ustal z Babcią hasło”. Jej założenie jest proste: rodzina powinna ustalić własne hasło bezpieczeństwa, które pozwoli sprawdzić, czy osoba dzwoniąca rzeczywiście jest bliskim, czy tylko podszywa się pod wnuka, córkę, syna albo inną zaufaną osobę.
To odpowiedź na coraz bardziej wyrafinowane metody działania oszustów. Przestępcy nie ograniczają się już do klasycznego telefonu „na wnuczka”. Coraz częściej wykorzystują internet, fałszywe wiadomości, podszywanie się pod instytucje, a także emocjonalne historie o wypadku, nagłej potrzebie przelewu albo rzekomej akcji policyjnej. W takich sytuacjach najważniejsza jest zasada ograniczonego zaufania: rozłączyć się, nie przekazywać pieniędzy, nie podawać danych i samodzielnie oddzwonić do bliskiej osoby. W promocję ogólnopolskiej kampanii mocno zaangażowała się Elzbieta Achinger, I wicewojewoda małopolska, odpowiedzialna za politykę senioralną, która mówiła o niej w podcaście "Ósma za siedem". .
Marzena Gitler
Program po udanym pilotażu
„Świadomy Senior – Bezpieczny Senior” to ogólnopolski program edukacji prawnej realizowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości i Pełnomocniczkę Rządu do spraw Polityki Senioralnej. Jego celem jest zwiększenie świadomości prawnej osób po 60. roku życia oraz przekazanie praktycznych umiejętności, które pomagają chronić majątek, zdrowie, bezpieczeństwo i prawa seniorów.
Program został wcześniej pilotażowo przeprowadzony w województwie świętokrzyskim. Organizatorzy podkreślają, że spotkał się tam z dużym zainteresowaniem. W 13 spotkaniach uczestniczyło blisko tysiąc osób powyżej 60. roku życia. Obecna edycja obejmuje 15 województw, a Wieliczka stała się miejscem inauguracji programu w Małopolsce.
W projekt zaangażowano wiele instytucji publicznych, m.in. Policję, NASK, Biuro Rzecznika Praw Pacjenta, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Krajową Radę Notarialną. Dzięki temu seniorzy otrzymują wiedzę nie z jednej perspektywy, ale z kilku obszarów życia: prawnego, konsumenckiego, cyfrowego, zdrowotnego i majątkowego.
Seniorów przybywa. Rośnie też skala zagrożeń
Takie działania są coraz bardziej potrzebne. Polska szybko się starzeje. Według danych GUS na koniec 2024 roku w kraju mieszkało 10 mln osób w wieku 60 lat i więcej. Seniorzy stanowili już 26,6 proc. populacji. Prognozy pokazują, że w kolejnych dekadach ich udział będzie dalej rósł.
Wraz ze zmianami demograficznymi rośnie znaczenie polityki senioralnej, ale też potrzeba ochrony osób starszych przed oszustwami. Policyjne dane pokazują skalę problemu. W 2025 roku odnotowano ponad 5,2 tys. oszustw „na legendę”, a straty pokrzywdzonych przekroczyły 158 mln zł. Za każdą z tych liczb stoją konkretne osoby, często tracące oszczędności życia.
Dlatego organizatorzy programu podkreślają, że edukacja seniorów musi być konkretna, praktyczna i powtarzana lokalnie. Sama informacja, że „trzeba uważać”, nie wystarczy. Senior musi wiedzieć, co zrobić, gdy odbierze podejrzany telefon, jak sprawdzić rozmówcę, gdzie zgłosić próbę oszustwa, kiedy skonsultować umowę z notariuszem i jakie prawa ma jako pacjent lub konsument.
Szerszy pakiet działań dla osób starszych
Wielickie spotkanie wpisuje się w szerszy program rządowego wsparcia seniorów. W tle są także prace nad rozwiązaniami dotyczącymi opieki długoterminowej. 11 czerwca Sejm uchwalił ustawę o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych. Nowe przepisy przewidują m.in. bon senioralny, czyli niepieniężne wsparcie dla osób powyżej 65. roku życia, które ma pomagać w codziennym funkcjonowaniu w miejscu zamieszkania.
Rząd rozwija również program „Aktywni Seniorzy – ASY” na lata 2026–2030, którego celem jest wzmacnianie aktywności społecznej, edukacyjnej i lokalnej osób starszych. Ma on wspierać m.in. edukację seniorów, ich udział w życiu społecznym, integrację oraz dzienne formy wsparcia.
Wieliczka była więc nie tylko miejscem jednego szkolenia. Spotkanie pokazało, że bezpieczeństwo seniorów zaczyna się od wiedzy, ale nie kończy się na prelekcjach. Potrzebne są także lokalne sieci wsparcia, współpraca samorządów, instytucji publicznych, rodzin i organizacji działających blisko osób starszych. Bo w praktyce to właśnie szybki telefon do bliskiej osoby, znajomość swoich praw albo świadomość, gdzie zgłosić problem, może zdecydować o tym, czy senior stanie się ofiarą oszustwa.
Wieliczka: Inauguracja programu „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior” w Małopolsce / Głos24
