Smog znowy w Krakowie. Co zmienia SCT?

Alert RCB, bezpłatna komunikacja, szara mgła nad miastem i okolicami - smog znów dusi Krakowian. Dlaczego wraca do miasta i czy SCT może pomóc zrealizować nadzieje na oddychanie pełną piersią nawet zimą?

Smog w Krakowie wraca jak bumerang szczególnie wtedy, gdy robi się mroźno i bezwietrznie. To połączenie działa jak „pokrywka”: zanieczyszczenia nie mają się jak rozproszyć, a miasto – położone w dolinie i otoczone wzniesieniami – sprzyja ich kumulacji. Naukowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego zwracają uwagę, że w Krakowie sprzyjające smogowi warunki (cisza, mgły, inwersje) najczęściej pojawiają się od października do stycznia, łącznie przez ponad 30% dni w roku.

Co właściwie oznacza „smog” w zimie

W sezonie grzewczym głównym problemem są pyły zawieszone, zwłaszcza PM10 (i drobniejszy PM2,5). Dla PM10 dopuszczalna norma dobowa w Polsce to 50 µg/m³, a poziomy informowania i alarmowy są odpowiednio wyższe (100 i 150 µg/m³). Gdy stężenia rosną, nawet krótka ekspozycja może być groźna dla zdrowia – szczególnie u osób starszych, dzieci oraz osób z chorobami układu oddechowego i krążenia.

Alert RCB i bardzo wysokie stężenia

We wtorek 20 stycznia od rana mieszkańcy Krakowa i okolic dostają powiadomienie Rządowego Centrum Bezpieczeństwa o bardzo złej jakości powietrza. Ostrzeżenie dotyczy także innych rejonów, gdzie problem smogu często powraca. Alert otrzymali również mieszkańcy powiatu nowotarskiego i oświęcimskiego.

"Kraków z alertam RCB! Prawie na wszystkich stacjach pomiarowych bardzo zła jakość powietrze" - alarmuje Krakowski Alarm Smogowy. Powołując się na dane ze stacji pomiarowych, KAS poinformował o odczytach PM10 rzędu ponad 200 µg/m³ (np. okolice al. Krasińskiego, Kamieńskiego, Bujaka, Bulwarowej), czyli wielokrotnie powyżej normy dobowej.

"Dym z kominów, w połączeniu z obecnymi warunkami atmosferycznymi, po raz kolejny funduje nam toksyczną mieszankę. Dziś (20.01) prognozowana jest zła jakość powietrza - stąd apele o unikanie aktywności na zewnątrz i ograniczenie wietrzenia pomieszczeń. Uważajcie na siebie! Najnowsze dane z większości stacji Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska mówią o bardzo złej jakości powietrza. Dla pyłu PM10 odczyty to: 234,2 µg/m³ na al. Krasińskiego; ul. Kamieńskiego 242 µg/m³, ul. Bujaka 200,8 µg/m³, ul. Bulwarowa 245,6 µg/m³. Dopuszczalna norma dobowa w Polsce to 50 µg/m³. Przypominamy, że nawet krótkotrwałe narażenie na wysokie poziomy zanieczyszczeń może być niebezpieczne dla zdrowia i życia, szczególnie dla osób chorych i starszych." - przypomina organizacja.

Darmowa komunikacja jako doraźna reakcja

Na wypadek tak wysokich stężeń pyłów w powietrzu Kraków ma „tryb awaryjny”. Gdy średnia ze stacji pomiarowych (w praktyce m.in. odczyt z godz. 3:00) przekracza określony próg, miasto uruchamia bezpłatną komunikację miejską – tak było również 20 stycznia 2026 (do godz. 24:00). Takie rozwiązanie, które ma być zachętą, aby zostawic samochód w garazu wprowadzono właśnie we wtorek od rana.

Równolegle Koleje Małopolskie ogłosiły tego dnia darmowe przejazdy w obrębie Aglomeracji Krakowskiej (z warunkiem okazania dowodu rejestracyjnego pojazdu z ważnym badaniem technicznym), na obszarze ograniczonym m.in. stacjami: Kraków Olszanica, Wieliczka Rynek Kopalnia, Skawina, Zabierzów, Zastów, Podłęże.

Te ułatwienia mają ograniczyć źródła dodatkowych emisji w ciągu doby i dać mieszkańcom alternatywę dla auta. Nie rozwiązują jednak źródła problemu.

Dlaczego smog wraca, mimo że jest lepiej niż kiedyś

W ostatnich latach Kraków realnie poprawił parametry jakości powietrza: miasto pokazuje spadek liczby dni z przekroczeniami PM10 (np. na stacji ul. Bujaka w latach 2016–2024 z 78–97 dni do wartości rzędu kilkunastu–kilkudziesięciu dni). Już piaty rok (od 1 września 2019 r.) w Krakowie obowiązuje całkowity zakaz palenia węglem i drewnem, co było jednym z kluczowych kroków ku poprawie jakości powietrza.

Mimo to epizody smogowe nadal się zdarzają. Badania naukowców AGH wskazują, że Kraków – ze względu na topografię i warunki meteorologiczne – jest podatny na akumulację i napływ zanieczyszczeń z sąsiedztwa, a w zimie ważnym źródłem pyłów pozostaje ogrzewanie paliwami stałymi poza miastem. Jednym słowem - do pogorszenia jakości w mieście przyczyniają się stare piece w domach wokół Krakowa.  

Czy SCT może pomóc na smog?

Jak się okazuje, SCT nie jest „lekiem na każdy dzień smogowy”, bo nie zastąpi działań antysmogowych dotyczących ogrzewania i napływu zanieczyszczeń z zewnątrz. Jest natomiast elementem układanki – obok uchwał antysmogowych, kontroli palenisk, termomodernizacji, rozwoju transportu zbiorowego i działań w gminach ościennych.

W dyskusji o jakości powietrza nakładają się na siebie dwa problemy:

• „Smog” zimowy – często napędzany pyłami (PM10/PM2,5), w dużej mierze związany z ogrzewaniem i warunkami pogodowymi.
• „Spaliny” komunikacyjne – szczególnie dwutlenek azotu (NO₂), dla którego głównym źródłem w mieście jest ruch samochodowy.

Wśród argumentów za SCT miasto i ZTP podkreślają, że transport drogowy odpowiada za znaczną część zanieczyszczenia NO₂ (szacunki rzędu 75–85%), a strefa ma służyć przede wszystkim ograniczeniu emisji z ruchu i ekspozycji mieszkańców na spaliny.

Co możemy zrobić w dni ze złym powietrzem

RCB i służby miejskie mówią wprost: gdy powietrze jest złe, najważniejsze jest ograniczenie ekspozycji. Dotyczy to zwłaszcza najmłodszych, oraz osób zmagających się z chorobami płuc i seniorów. W praktyce:

• odpuśćmy intensywny wysiłek na zewnątrz (zwłaszcza dzieci i seniorzy),
• wietrzmy krótko lub w porach lepszych odczytów,
• jeśli musimy wyjść – rozważmy maskę z filtrem (np. klasy FFP2/FFP3) i krótszą trasę,
• wybierajmy komunikację zbiorową (tym bardziej, gdy jest darmowa), a w domu pilnujmy, by nie dokładać do problemu nielegalnym spalaniem.

Niestety mrozy w najbliższym czasie nie odpuszczą, więc jeśli nie zrobi się wietrznie, można spodziewać się kolejnych dni ze smogiem. Dlatego warto sprawdzać stacje pomiarowe i odpowiednio zadbać o zdrowie swoje i najbliższych.

fot. Adrian Krk