Nowa odsłona Komory Modena w Wieliczce. Inauguracja jubileuszu muzeum pod ziemią [ZDJĘCIA]

W czwartek 19 marca w podziemiach Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka zaprezentowano nową aranżację Komory Modena. Wydarzenie połączono z inauguracją obchodów jubileuszu 75-lecia instytucji.

Uroczystość odbyła się w komorze im. Alfonsa Długosza, znajdującej się 135 metrów pod ziemią. W wydarzeniu uczestniczył Dyrektor Muzeum Żup Krakowskich Jan Godłowski, zastępca dyrektora do spraw technicznych Zbigniew Jawień, a także przedstawiciele władz samorządowych. Ponadto zjawiły się osoby reprezentujące instytucje publiczne, środowiska górnicze oraz pracownicy muzeum. Obecni byli także reprezentanci Kopalni Soli „Wieliczka”, Kopalni Soli w Bochni oraz zaproszeni goście.

Podczas spotkania zaprezentowano efekty prac modernizacyjnych w Komorze Modena, które objęły m.in. nową iluminację oraz elementy audiowizualne. Jak podkreślano, zmiany miały na celu nie tylko poprawę estetyki przestrzeni, ale także ułatwienie narracji przewodnickiej i lepsze zobrazowanie historii górnictwa solnego.

Nowoczesna technologia w służbie historii

Nowa aranżacja Komory Modena została oparta na zaawansowanych rozwiązaniach świetlnych i multimedialnych. Światło prowadzi zwiedzających przez kolejne elementy konstrukcji kieratu polskiego, eksponując liny, bęben, wał pędny oraz koło napędzane siłą koni.

Zwieńczeniem ekspozycji był mapping, który – bazując na archiwalnych rycinach – ukazywał pracę górników i zwierząt pod ziemią. Dzięki temu odwiedzający mogli zobaczyć m.in. moment zaprzęgania koni oraz ich pracę przy napędzaniu urządzeń wyciągowych.

Projekcja przybliża także rolę trybarza, odpowiedzialnego za opiekę nad zwierzętami w kopalni. Twórcy projektu podkreślali, że ich celem było stworzenie wrażenia „przeniesienia w czasie” oraz oddanie realiów pracy w dawnych kopalniach.

Świetlna metamorfoza podziemnych komór

Komora Modena była jednym z kilku miejsc, które w ostatnim czasie przeszły w muzeum kompleksową modernizację oświetlenia. Wcześniej zmiany wprowadzono także w komorach Saurau, Szerzyzna oraz Maria Teresa II.

Każde z wyrobisk potraktowano indywidualnie, dostosowując sposób iluminacji do jego charakteru i funkcji ekspozycyjnej. Impulsem do przeprowadzenia prac była konieczność wymiany przestarzałych źródeł światła. Wycofywane z rynku żarówki świeciły nierównomiernie – część dawała światło ciepłe, inne zimne, co zakłócało odbiór wystawy.

W komorze Saurau skupiono się na wydobyciu jej unikalnych kształtów. Elektrycy pracowali na linach, dobierając optymalne miejsca dla lamp, które podkreślały strukturę ociosów. Dodatkowo udostępniono turystom drewniany pomost, prowadzący w głąb wyrobiska, co pozwoliło lepiej poznać jego przestrzeń.

W komorze Szerzyzna podświetlono kilkanaście obiektów, porządkując ekspozycję i wyznaczając kierunek zwiedzania.

Najbardziej wymagającym zadaniem była modernizacja komory Maria Teresa II, składającej się z dwóch odmiennych części. W niższej odpowiednio dobrano natężenie i sekwencję świateł, aby nie zakłócały odbioru eksponatów, natomiast w części wysokiej zastosowano oświetlenie sekwencyjne, które stopniowo odsłaniało ślady dawnych prac górniczych i szybik transportowy. Dzięki temu światło stało się narzędziem narracyjnym, wspierającym opowieść przewodnika.

Kierat polski, czyli przełom w historii górnictwa

Ważnym elementem wydarzenia była część naukowa poświęcona kieratowi polskiemu – urządzeniu, które odegrało kluczową rolę w rozwoju wielickiej kopalni.

Początki wydobycia soli były niezwykle trudne. Urobek transportowano ręcznie, a stosowane urządzenia pozwalały na podnoszenie jedynie niewielkich ciężarów. Przełom nastąpił w połowie XV wieku, gdy wprowadzono kierat konny. Dzięki wykorzystaniu siły zwierząt możliwe stało się wydobywanie znacznie większych ładunków, sięgających nawet dwóch ton.

Rozwiązanie to przez kolejne stulecia pozostawało jednym z najwydajniejszych systemów wyciągowych. Kierat polski uznawany jest dziś za przykład zaawansowanej myśli technologicznej średniowiecza oraz symbol pracy pokoleń górników.

Początek jubileuszowego roku

Prezentacja nowej odsłony Komory Modena zainaugurowała obchody 75-lecia Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. Jak zapowiedziano, w ciągu roku odbędą się kolejne wydarzenia, w tym konferencje, wystawy oraz tradycyjne Święto Soli.

— Misją Muzeum Żup Krakowskich jest ochrona i badanie przeszłości tego miejsca. W tym roku, przypada szereg rocznic ważnych dla tego muzeum, między innymi 75. rocznica powstania Muzeum Żup Krakowskich, czy 60. rocznica otwarcia pierwszej stałej wystawy muzealnej.

— powiedział Jan Godłowski, dyrektor Muzeum Żup Krakowskich.

Podkreślono również, że modernizacja podziemnych ekspozycji będzie kontynuowana. W planach znalazły się kolejne komory, w których wprowadzane będą nowe rozwiązania oświetleniowe i multimedialne.

Dziedzictwo i przyszłość

Organizatorzy wydarzenia wskazywali, że działania muzeum koncentrują się na zachowaniu dziedzictwa górniczego oraz jego nowoczesnej prezentacji. Dzięki połączeniu wiedzy historycznej z nowymi technologiami możliwe jest przybliżenie zwiedzającym realiów pracy w kopalni oraz znaczenia żup krakowskich dla rozwoju gospodarczego kraju. Nowa aranżacja Komory Modena stanowi kolejny etap w tym procesie, łącząc tradycję z nowoczesnością i wzmacniając ofertę turystyczną wielickiego muzeum.

Fot: Krystian Kwiecień / Głos24