Dla wielu osób po 60. roku życia codzienność staje się bardziej przewidywalna, a liczba okazji do kontaktów społecznych maleje. Wraz z przejściem na emeryturę zmienia się rytm dnia, częściej pojawia się poczucie osamotnienia, a motywacja do aktywności bywa słabsza niż wcześniej. W tym kontekście coraz częściej powraca pytanie: czy przyjęcie psa lub kota może realnie wspierać dobrostan starszych opiekunów?
Dane przytaczane w badaniu Mars „Feeding Diary” wskazują, że osoby w wieku 55+ stanowią 20 proc. opiekunów psów i kotów w Polsce. Oznacza to, że udział starszych opiekunów jest już dziś znaczący, a wraz ze zmianami demograficznymi może dalej rosnąć. Jak podkreśla Kinga Skalska, kierownik ds. analiz rynku konsumenckiego w Mars Polska, starzenie się społeczeństwa oraz wydłużanie życia sprawiają, że rola osób starszych w opiece nad zwierzętami będzie w Polsce coraz większa. Wnioski z badań i obserwacji ekspertów są spójne: odpowiedzialnie dobrane zwierzę może wspierać zarówno kondycję fizyczną, jak i dobrostan psychiczny osób w wieku emerytalnym. Jednocześnie taka decyzja powinna być podejmowana rozważnie, z uwzględnieniem możliwości zdrowotnych, organizacyjnych i finansowych.
Regularność i poczucie sensu jako wsparcie psychiczne
Specjaliści zwracają uwagę, że w wieku emerytalnym szczególnego znaczenia nabiera poczucie sprawczości oraz świadomość, że jest się komuś potrzebnym. Zwierzę domowe w naturalny sposób wprowadza do życia opiekuna stałe obowiązki, które porządkują dzień: karmienie, pielęgnację, dbanie o bezpieczeństwo i zdrowie pupila, a w przypadku psa również spacery. Ten stały rytm może mieć znaczenie nie tylko organizacyjne, lecz także emocjonalne. U wielu osób starszych pojawia się przekonanie, że ktoś na nich czeka i reaguje na ich obecność, co sprzyja budowaniu poczucia bliskości i zmniejsza dotkliwość samotności.
Małgorzata Głowacka, lekarka weterynarii i ekspertka ds. żywienia zwierząt w Mars Polska, podkreśla, że obecność zwierząt wpływa korzystnie na opiekunów na każdym etapie życia, w tym również w starszym wieku. Zwraca uwagę na znaczenie bezwarunkowej akceptacji i więzi, które zwierzęta potrafią budować z człowiekiem. Dla wielu osób po 60. roku życia istotne jest również to, że zwierzę wzmacnia motywację do utrzymywania aktywności – nie tylko fizycznej, ale też społecznej, ponieważ wyjścia z psem sprzyjają kontaktom z sąsiadami i innymi opiekunami. Zyskujemy nowych znajomych, z którymi nie tylko możemy wymienić kurtuazyjne „dzień dobry”, ale rozpocząć dłuższą rozmowę nie tylko o samym zwierzaku, ale też o tym, jak wygląda nasze życie z naszym ukochanym czworonogiem i umawiać się na wspólne spacery, jeśli zwierzaki też się „dogadują” i bawią.
Eksperci z Instytutu Nauki o Zwierzętach Waltham wskazują potencjał zwierząt w redukcji poczucia samotności, łagodzeniu stresu oraz wzmacnianiu poczucia wspólnoty. W badaniu zrealizowanym przez YouGov na zlecenie firmy Mars większość respondentów w Polsce uznała, że ich pupil korzystnie wpływa na samopoczucie psychiczne. Część badanych przyznała również, że w trudnych momentach obecność psa lub kota daje poczucie towarzystwa, a rozmowa ze zwierzęciem pomaga odreagować napięcie bez obawy o ocenę.
Więcej ruchu i lepsza kondycja: korzyści dla zdrowia fizycznego
Korzyści wynikające z posiadania psa lub kota nie ograniczają się do sfery emocjonalnej. W przypadku psa szczególne znaczenie ma regularna aktywność związana ze spacerami. Eksperci podkreślają, że systematyczny ruch wspiera utrzymanie sprawności, poprawia równowagę oraz siłę mięśniową, a w konsekwencji może sprzyjać większej samodzielności w codziennym funkcjonowaniu. Regularne spacery oznaczają także większą dawkę ruchu tlenowego, co ma znaczenie dla układu krążenia.
Małgorzata Głowacka zwraca uwagę, że utrzymanie prawidłowej masy ciała ma wpływ nie tylko na sprawność, lecz także na funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego, szczególnie u osób starszych narażonych na problemy kardiologiczne. W materiale przywołano również obserwacje, według których obecność zwierząt może sprzyjać lepszemu radzeniu sobie ze stresem, co bywa łączone m.in. z niższym tętnem, niższym ciśnieniem krwi oraz niższym stężeniem kortyzolu, czyli hormonu stresu. Te czynniki są ważne, ponieważ przewlekły stres i podwyższone parametry krążeniowe mogą negatywnie wpływać na zdrowie osób w wieku emerytalnym.
W przypadku kota mechanizm wsparcia jest inny. Kot nie wymaga spacerów, ale może sprzyjać utrzymaniu stałego rytmu dnia, wspierać poczucie bliskości oraz działać kojąco poprzez kontakt i obecność. Dla osób o ograniczonej mobilności kot bywa rozwiązaniem łatwiejszym organizacyjnie, choć również wymagającym odpowiedzialności i stałej opieki.
Zwierzęta w programach aktywizacji i wsparcia – doświadczenia z dogoterapii
Coraz częściej zwierzęta są włączane do programów terapeutycznych i aktywizujących. Katarzyna Czereszewska, dyrektorka ds. oddziałów fundacji i akcji CSR w Fundacji Dr Clown, wskazuje, że zajęcia z udziałem wyszkolonych psów w domach opieki społecznej pomagają aktywizować osoby starsze i zachęcają je do wyjścia z izolacji. W trakcie dogoterapii seniorzy podejmują proste działania ruchowe, angażują dłonie, ćwiczą pamięć poprzez zapamiętywanie komend, a także wchodzą w interakcje społeczne z innymi uczestnikami zajęć. Regularny charakter spotkań sprzyja utrwalaniu efektów.
W materiale przywołano, że od 2017 roku do października 2025 roku z dogoterapii skorzystało ponad 39 tys. osób, w tym blisko 3,4 tys. seniorów. Dane te pokazują, że rozwiązania oparte na obecności zwierząt są coraz częściej wykorzystywane jako element wspierający dobrostan psychiczny i fizyczny w instytucjach opieki.
Czy pies lub kot dla osoby starszej to zawsze dobry pomysł? Kluczowa jest odpowiedzialna decyzja
Eksperci podkreślają, że przyjęcie zwierzęcia powinno być decyzją odpowiedzialną, niezależnie od wieku opiekuna. Małgorzata Głowacka wskazuje, że należy uwzględnić warunki mieszkaniowe, stan zdrowia oraz poziom aktywności fizycznej. W przypadku osób po 60. roku życia warto dodatkowo przeanalizować kwestie organizacyjne, w tym możliwość uzyskania wsparcia w razie choroby lub nagłej hospitalizacji.
Przed podjęciem decyzji warto rozważyć kilka praktycznych kwestii:
1) Dobór gatunku i temperamentu do możliwości opiekuna
Pies może być dobrym wyborem dla osób, które są gotowe na codzienną aktywność i regularne spacery. Tu też ważna jest wielkość, wiek czy rasa psa. Są takie, którym wystarczy krótki, regularny spacer, ale są też takie które wymagają długich, kilkugodzinnych marszów czy wybiegania. Kot częściej sprawdza się u tych, którzy preferują spokojniejsze tempo życia lub mają ograniczoną mobilność. W obu przypadkach najważniejsze jest dopasowanie temperamentu zwierzęcia do stylu życia opiekuna.
2) Wiek zwierzęcia: młode czy starsze?
Młode zwierzęta są zwykle bardziej energiczne i wymagają większej ilości czasu na naukę zasad, socjalizację oraz aktywność. Starsze zwierzęta bywają spokojniejsze i bardziej przewidywalne, co dla wielu emerytów jest zaletą. Przy wyborze starszego zwierzaka (najczęściej w grę wchodzi przejęcie go od poprzednich opiekunów lub ze schroniska czy fundacji) lepiej rozpoznane są jego konkretne przyzwyczajenie, potrzeby i sposób reagowania. Młode osobniki trzeba odpowiednio ukształtować, co wymaga znajomości odpowiednich metod, systematyczności i determinacji. Jednocześnie trzeba brać pod uwagę, że starszy pies lub kot może wymagać częstszej opieki weterynaryjnej, badań i leczenia, co podnosi koszty.
3) Świadomość kosztów utrzymania
Koszty obejmują nie tylko karmę, ale też profilaktykę (szczepienia, odrobaczanie, zabezpieczenia przeciw pasożytom), wizyty kontrolne, ewentualne leczenie, a także akcesoria. W przypadku adopcji w schroniskach i fundacjach warto pytać o stan zdrowia zwierzęcia oraz o to, czy organizacja oferuje wsparcie w sytuacjach szczególnych, np. przy kosztownym leczeniu lub w ramach konkretnych programów pomocowych.
4) Zapewnienie wsparcia w razie choroby lub wyjazdu
Ważnym elementem odpowiedzialnej decyzji jest ustalenie tzw. planu awaryjnego. Warto wcześniej porozumieć się z rodziną, sąsiadami lub znajomymi, którzy w razie potrzeby pomogą w opiece nad zwierzęciem, np. podczas hospitalizacji opiekuna, krótkiego wyjazdu lub gorszego stanu zdrowia. Taki plan zwiększa poczucie bezpieczeństwa i ogranicza stres związany z odpowiedzialnością.
Gdzie szukać zwierząt i na co zwrócić uwagę?
Najbardziej rekomendowanym źródłem są schroniska i organizacje adopcyjne, które znają zwierzęta i pomagają dopasować je do warunków opiekuna. W Małopolsce ważną rolę odgrywają m.in. lokalne organizacje prozwierzęce oraz fundacje prowadzące domy tymczasowe. Adopcja pozwala zwykle lepiej poznać historię zwierzęcia, jego temperament oraz potrzeby, a także daje możliwość uzyskania wsparcia doradczego.
Przy wyborze warto pytać o:
- dotychczasowe zachowanie zwierzęcia w domu (jeśli przebywało w domu tymczasowym),
- stan zdrowia i historię leczenia,
- potrzeby ruchowe,
- relacje z ludźmi i innymi zwierzętami,
- ewentualne lęki i trudności behawioralne.
Bilans korzyści i wyzwań – co mówią eksperci?
Wnioski płynące z danych i opinii ekspertów są zgodne: odpowiednio dobrany pies lub kot może istotnie poprawić jakość życia osób w wieku emerytalnym. Korzyści obejmują zarówno wzmocnienie motywacji do aktywności oraz utrzymania rutyny, jak i budowanie więzi emocjonalnej, poczucia odpowiedzialności i sprawczości. Dodatkowo zwierzę sprzyja częstszym kontaktom społecznym oraz może pomagać w obniżaniu poziomu stresu.
Jednocześnie eksperci podkreślają, że decyzja powinna uwzględniać realne możliwości opiekuna. Zwierzę nie jest rozwiązaniem uniwersalnym, lecz zobowiązaniem na lata. Jeżeli jednak warunki mieszkaniowe, zdrowotne i organizacyjne na to pozwalają, a wybór zwierzęcia jest przemyślany, wówczas odpowiedź na pytanie postawione na początku materiału jest jasna: dla wielu osób po 60. roku życia pies lub kot może być bardzo dobrym pomysłem.
fot. Depositphotos
