Ruska Bursa w Gorlicach po termomodernizacji. Najstarszy internat odzyskał blask

Zakończono termomodernizację budynku Ruskiej Bursy w Gorlicach, jednego z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych obiektów związanych z historią miasta oraz społecznością łemkowską. Inwestycja poprawiła parametry techniczne obiektu i przywróciła jego czytelność architektoniczną, nawiązującą do przedwojennych założeń projektowych.

W historii Gorlic znajdują się miejsca, które na przestrzeni lat zmieniały swoje funkcje, nazwy i użytkowników, pozostając jednak trwałym elementem miejskiej tkanki. Do tej grupy należy Ruska Bursa przy ulicy Henryka Sienkiewicza. Budynek jest obecny w krajobrazie miasta od ponad stu lat, choć jego rola i przeznaczenie ulegały istotnym zmianom.

Ruska Bursa powstała w bezpośrednim związku z rozwojem Gorlic na początku XX wieku. Po otwarciu gimnazjum w 1906 roku miasto zaczęło przyciągać młodzież z całego regionu, w tym z okolicznych wsi i bardziej oddalonych terenów. Dla wielu uczniów pojawiła się realna możliwość kształcenia, ale jednocześnie problem zakwaterowania.

Odpowiedzią na te potrzeby było uruchomienie w 1907 roku Ruskiej Bursy, przeznaczonej dla młodzieży ruskiej, dziś określanej jako łemkowska, która wówczas stanowiła dominującą grupę ludności na południe od Gorlic. Była to pierwsza tego typu placówka w mieście.

Rozbudowa i przerwana dynamika rozwoju

Na potrzeby bursy zakupiono dużą, podmiejską willę z ogrodem, położoną przy ówczesnej ulicy Żmigrodzkiej. Wraz z rosnącą liczbą wychowanków Towarzystwo Ruska Bursa, utrzymywane z datków społeczności łemkowskiej, podjęło decyzję o rozbudowie obiektu. Autorem projektu był Jan Wilczyński, architekt i budowniczy miejski w Gorlicach, który zaproponował znacznie bardziej rozbudowaną bryłę i bogato zdobioną elewację. Planów tych nie udało się w pełni zrealizować.

Dynamiczny rozwój placówki przerwała I wojna światowa. Podczas bitwy gorlickiej w 1915 roku budynek został uszkodzony, jednak szybko zaczął pełnić funkcję schronienia dla cywilnych mieszkańców Gorlic, którzy utracili swoje domy w wyniku działań wojennych.

Zmiana funkcji po II wojnie światowej

Po II wojnie światowej oraz wysiedleniach Łemków budynek został odebrany właścicielom w wyniku nacjonalizacji. Przeznaczono go na oddział zakaźny Szpitala Powszechnego w Gorlicach. Przez kilkadziesiąt lat obiekt pełnił funkcję medyczną, a adaptacja szpitalna znacząco zmieniła układ wnętrz oraz częściowo zatarła pierwotny charakter miejsca.

Powrót do właścicieli i pierwsze remonty

Po przemianach ustrojowych w 1989 roku społeczność łemkowska rozpoczęła starania o odzyskanie Ruskiej Bursy. Proces ten był długotrwały i zakończył się dopiero w 2009 roku. W tym okresie przeprowadzono pierwsze większe prace remontowe, obejmujące między innymi wymianę dachu, stolarki okiennej, instalacji oraz osuszenie i odgrzybienie fundamentów. Wcześniej, od momentu wznowienia działalności stowarzyszenia w 1991 roku, budynek był dzierżawiony na potrzeby prowadzonej aktywności.

Obecnie Ruska Bursa jest ważnym ośrodkiem życia kulturalnego i społecznego. Stowarzyszenie „Ruska Bursa” konsekwentnie działa na rzecz zachowania, ochrony i rozwoju kultury łemkowskiej, współpracując z lokalnymi organizacjami, instytucjami kultury, szkołami i samorządami.

W budynku odbywają się spotkania, koncerty, wykłady i warsztaty. Funkcjonuje biblioteka, wydawnictwo, pracownia cyfrowa oraz archiwum. Siedzibę ma tu także radio LEM.fm.

Przywrócenie walorów architektonicznych

Zakończona niedawno termomodernizacja stanowi kolejny istotny etap w historii obiektu. Dzięki przeprowadzonym pracom budynek poprawił swoje parametry techniczne oraz odzyskał czytelność architektoniczną, zgodną z przedwojennymi założeniami projektowymi Jana Wilczyńskiego.

W ramach inwestycji podkreślono historyczny układ elewacji, częściowo odtworzono i wyeksponowano gzymsy oraz detale architektoniczne, uporządkowano strefę wejściową i wprowadzono spójne elementy małej architektury nawiązujące do galicyjskiego charakteru budynku.

Prace budowlane wykonała firma usługowo handlowa RT-BUD Tomasz Kuziak z Bartnego, natomiast projekt architektoniczny przygotowała Iwona Iskra-Krynicka z Naszej Pracowni Projektowej w Gorlicach.

Finansowanie i znaczenie dla miasta

Termomodernizacja została zrealizowana w ramach zadania „Renowacja i modernizacja budynku Stowarzyszenia Ruska Bursa w Gorlicach – I etap prac”. Projekt uzyskał dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w wysokości 350 tysięcy złotych oraz wsparcie merytoryczne miasta Gorlice.

Fot: UMiG w Gorlicach