Wiemy, co kryje się za "drugim dniem świąt". Kim był św. Szczepan i dlaczego mamy wolne?

Drugi dzień Bożego Narodzenia to w Polsce dzień wolny od pracy, ale niewielu zastanawia się, dlaczego 26 grudnia nazywamy Dniem Świętego Szczepana. To święto ma długą historię – wywodzi się z pierwszych wieków chrześcijaństwa, upamiętnia postać pierwszego męczennika i wiąże się z barwnymi tradycjami, które w różnych krajach przyjęły odmienne formy. Przypominamy, kim był św. Szczepan, dlaczego jego wspomnienie obchodzimy właśnie dzień po Bożym Narodzeniu i jakie zwyczaje towarzyszą temu świętu w Polsce oraz Europie.

Kim był św. Szczepan?

Święty Szczepan, nazywany w kościele protomęczennikiem, był jednym z pierwszych siedmiu diakonów wybranych przez apostołów, aby zająć się ubogimi i wdowami w młodej wspólnocie chrześcijańskiej. Jego greckie imię wskazuje, że należał do hellenistycznej części gminy jerozolimskiej. Według Dziejów Apostolskich Szczepan z zapałem głosił Ewangelię, co ściągnęło na niego gniew części przywódców żydowskich. Oskarżono go o bluźnierstwo; podczas rozprawy wygłosił długie przemówienie, wykazując, że nauka Jezusa wypełnia tradycję Mojżesza. Rozjuszony tłum wywlekł go za mury Jerozolimy i ukamienował; świadkiem męczeństwa był między innymi Szaweł z Tarsu, późniejszy św. Paweł. Szczepan zginął około 33–36 r. n.e., stając się pierwszym chrześcijańskim męczennikiem i przykładem odwagi dla kolejnych pokoleń wierzących.

Dlaczego święto przypada 26 grudnia?

Uroczystość ku czci św. Szczepana była znana w kościele wschodnim już w IV wieku i rozpowszechniła się na Zachodzie w następnym stuleciusaintcyrils.church. Wybór daty 26 grudnia wiąże się jednak z wydarzeniem z roku 415. Według tradycji opisywanej przez historyków Kościoła, pewnej nocy jerozolimski kapłan Lucjan miał widzenie, w którym rabbi Gamaliel wskazał mu miejsce pochówku Szczepana na swoim polu. Wykopaliska potwierdziły istnienie grobowca, a szczątki męczennika przeniesiono uroczyście do Jerozolimy właśnie 26 grudnia. Data odkrycia relikwii św. Szczepana – 26 grudnia 415 r. – stała się powodem wyznaczenia tego dnia na jego święto. W Kościele katolickim wspomnienie pierwszego męczennika umieszczono w oktawie Bożego Narodzenia, aby podkreślić związek między narodzeniem Chrystusa a ofiarą tych, którzy oddali życie za wiarę.

Boxing Day, Wren Day – zwyczaje w Europie

W wielu krajach 26 grudnia funkcjonuje pod innymi nazwami. W Wielkiej Brytanii i państwach Wspólnoty Narodów to Boxing Day, wywodzący się z tradycji otwierania skrzynek z datkami dla ubogich lub wręczania prezentów służbie. W Irlandii dzień ten nazywa się Wren Day – „dniem strzyżyka”. Dawniej chłopcy polowali na tego ptaka, którego według legendy śpiew zdradził kryjówkę Szczepana, przywiązywali go do gałązki ostrokrzewu i odwiedzali domy, zbierając datki w zamian za późniejsze pochowanie ptaszka. Choć polowanie na strzyżyki na szczęście nie jest już uskuteczniane, w irlandzkich miejscowościach wciąż organizowane są barwne pochody „wren boys”, a uczestnicy zbierają pieniądze na cele charytatywne. W krajach o tradycji anglikańskiej 26 grudnia to także dzień sportu – odbywają się m.in. wyścigi konne i mecze piłkarskie.

Drugi dzień świąt w Polsce

W Polsce 26 grudnia znany jest jako drugi dzień Bożego Narodzenia lub właśnie Dzień św. Szczepana. Jest to dzień ustawowo wolny od pracy. Razem z Wigilią i pierwszym dniem świąt stanowi on trzydniowy blok najważniejszych uroczystości w roku. Tego dnia wierni uczestniczą w mszach, podczas których w Kościele katolickim odczytuje się fragment Dziejów Apostolskich o męczeństwie Szczepana i zbiera ofiary na działalność charytatywną. W wielu parafiach święci się owies, zioła i sól – na pamiątkę błogosławieństwa pokarmu dla koni i bydła; następnie ziarnami obsypuje się rodzinę oraz zwierzęta, co ma zapewnić zdrowie i urodzaj. W dawnej Warszawie i na wsiach południowej Polski chłopcy rzucali garściami owsa lub orzechami w kapłana wychodzącego z kościoła, symbolicznie przypominając o ukamienowaniu św. Szczepana.

Po mszy wiele rodzin kontynuuje świąteczne spotkania – odwiedza znajomych, dzieli się opłatkiem i częstuje świątecznymi potrawami. W niektórych regionach kolędnicy wędrują od domu do domu z gwiazdą lub szopką, odgrywając scenki z narodzenia Jezusa i śpiewając kolędy. Drugi dzień świąt to czas odpoczynku, ale również pamięci nad losem tych, którzy – jak Szczepan – oddali życie za wiarę.

Kiedy i dlaczego świętujemy w Polsce?

Polska tradycja obchodzenia 26 grudnia jako dnia wolnego sięga czasów przedrozbiorowych. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. dzień ten został potwierdzony jako święto państwowe, a w okresie PRL-u pozostał jednym z niewielu kościelnych dni wolnych od pracy. Dzisiaj figuruje w kalendarzu pod nazwą „drugi dzień Bożego Narodzenia” w tym dniu w Polsce obowiązuje zakaz handlu, a transport publiczny kursuje według świątecznych rozkładów.

Święty Szczepan jest czczony jako patron kamieniarzy, koni, diakonów i ubogich. Obchodząc jego święto, wierni wracają pamięcią do pierwszych wspólnot, kiedy to Szczepan i inni diakoni pomagali apostołom, aby ci mogli poświęcić się modlitwie i głoszeniu słowa. Drugi dzień świąt to także okazja do wsparcia instytucji charytatywnych.

Fot. Męczeństwo św. Szczepana. Rycina według Annibale Carracciego. Zbiory ikonograficzne / Wikimedia Commons