Podsumowanie: Dieta low FODMAP polega na czasowym ograniczeniu fermentujących węglowodanów (oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli), które mogą łatwo fermentować w jelicie i nasilać wzdęcia oraz bóle. Dieta składa się z trzech etapów: eliminacji, reintrodukcji i personalizacji. Najlepiej prowadzić ją pod opieką dietetyka klinicznego, aby uniknąć potencjalnych niedoborów.
Z tego artykułu dowiesz się, że:
- FODMAP to fermentujące węglowodany, które przy IBS nasilają objawy ze strony jelit,
- dieta low FODMAP zmniejsza objawy IBS u około 70% pacjentów,
- pełen protokół diety składa się z trzech etapów i trwa kilka miesięcy,
- eliminacja powinna trwać 4–6 tygodni, nie dłużej,
- reintrodukcja jest ważna, bo bez niej dieta może zubażać mikrobiom,
- postbiotyk warto stosować w IBS.
Dieta low FODMAP to protokół żywieniowy oparty na solidnych podstawach naukowych, opracowany na australijskim uniwersytecie Monash. Sprawdź, jak działa, kiedy warto ją zastosować i jakich błędów unikać.
Czym są FODMAP?
FODMAP to skrót od Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides and Polyols — fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli1. To grupa krótkołańcuchowych węglowodanów, które w jelicie cienkim wchłaniają się słabo, a w jelicie grubym fermentują pod wpływem bakterii. U osoby zdrowej ten proces przebiega bez objawów, u osoby z IBS często wywołuje gazy, wzdęcia, bóle brzucha i biegunki lub zaparcia.
Jakie produkty zawierają najwięcej FODMAP?
Do produktów wysokich w FODMAP należą m.in.:
- cebula,
- czosnek,
- por,
- szparagi,
- karczochy,
- jabłka,
- gruszki,
- mango,
- arbuz,
- mleko,
- jogurt zwykły,
- miękkie sery,
- miód, syrop z agawy,
- słodziki kończące się na „-ol" (sorbitol, ksylitol, mannitol)2.
Produkty nisko FODMAP-owe to m.in. ryż, owies, ziemniaki, marchew, ogórek, sałata, pomidor, pomarańcza, truskawki, jaja, mięso, ryby, twarde sery dojrzewające.
Czy dieta low FODMAP naprawdę działa?
Tak, to obecnie najlepiej udokumentowana dietetyczna interwencja w IBS. Meta-analiza opublikowana w Gut w 2022 roku pokazała, że dieta low FODMAP istotnie redukuje ogólne objawy IBS, ból brzucha i wzdęcia w porównaniu z innymi dietami3. Skuteczność szacuje się na poziomie 50–80% pacjentów z IBS, w zależności od badania. Zalecają ją wytyczne American College of Gastroenterology4 i brytyjskie NICE jako jedną z głównych interwencji dietetycznych przy IBS.
Jak wygląda etap eliminacji?
Pierwszy etap polega na wykluczeniu wszystkich produktów wysokoFODMAP-owych z diety na 4–6 tygodni. Celem jest sprawdzenie, czy objawy IBS reagują na ograniczenie FODMAP. Jeśli tak, można przejść do kolejnego etapu. Eliminacja nie powinna trwać dłużej niż 6 tygodni, bo przedłużone ograniczanie błonnika i fermentujących węglowodanów zubaża mikrobiom jelitowy. Jeśli po 6 tygodniach objawy nie ustąpiły, dieta low FODMAP nie jest właściwą interwencją w danym przypadku.
Na czym polega reintrodukcja?
Drugi etap to systematyczne wprowadzanie poszczególnych grup FODMAP, pojedynczo, w rosnących porcjach, z odstępem kilku dni między grupami. Celem jest ustalenie, które konkretne FODMAP-y wywołują objawy u danej osoby i w jakiej dawce. Reintrodukcja trwa zwykle 8-12 tygodni5 i jest najtrudniejszym, ale zarazem najważniejszym etapem.
bez niej dieta zostaje sztucznie zawężona i przestaje być zdrowa.
Jak wygląda etap personalizacji?
Trzeci etap polega na zbudowaniu długoterminowego jadłospisu opartego na produktach indywidualnie tolerowanych. Zwykle okazuje się, że reagujemy na 2–3 grupy FODMAP, a resztę tolerujemy w normalnych ilościach. Dieta personalizowana jest najmniej restrykcyjna i ma być stosowana długoterminowo, z ewentualnym powrotem do eliminacji w razie zaostrzenia objawów.
Czy postbiotyk i maślan sodu mogą wspierać jelita przy IBS?
Postbiotyk, taki jak maślan sodu, jest związkiem naturalnie powstającym w jelitach i stanowi źródło energii dla komórek jelita. Maślan sodu to sól kwasu masłowego, który jest głównym źródłem energii dla komórek nabłonka błony śluzowej jelit, co sprawia, że jest on potrzebny do prawidłowego funkcjonowania jelit6. Podwyższenie poziomu kwasu masłowego w jelicie można osiągnąć m.in. poprzez przyjmowanie soli sodowej kwasu masłowego, czyli preparatu z maślanem sodu, takim jak Multilac IBS7.
1 Gibson Peter R., Shepherd Susan J. Evidence-based dietary management of functional gastrointestinal symptoms: The FODMAP approach. Journal of Gastroenterology and Hepatology. 2010 Feb;25(2):252–258. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20136989/
2 https://www.monashfodmap.com/about-fodmap-and-ibs/high-and-low-fodmap-foods/
3 Black Christopher J., Staudacher Heidi M., Ford Alexander C. Efficacy of a low FODMAP diet in irritable bowel syndrome: systematic review and network meta-analysis. Gut. 2022 Jun;71(6):1117–1126. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34376515/
4 Lacy Brian E., Pimentel Mark, Brenner Darren M., Chey William D., Keefer Laurie A., Long Millie D., Moshiree Baha. ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome. American Journal of Gastroenterology. 2021 Jan;116(1):17–44. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33315591/
5 https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/dieta-low-fodmap-zasady-i-zastosowanie/
6 Martyniak A, Medyńska-Przęczek A, Wędrychowicz A, Skoczeń S, Tomasik PJ. Prebiotics, Probiotics, Synbiotics, Paraprobiotics and Postbiotic Compounds in IBD. Biomolecules. 2021 Dec 18;11(12):1903. https://www.mdpi.com/2218-273X/11/12/1903#Abstract
7 Multilac IBS – do postępowania dietetycznego w stanach zaburzenia pracy jelit. Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Stosuj pod nadzorem lekarza.
