Skandynawska literatura – skąd jej fenomen?

W ciągu ostatnich lat literatura skandynawska znacząco zyskała na popularności, a czytelnicy z całego świata coraz częściej zaczęli sięgać po nordyckie dzieła. Zapewne w pierwszej kolejności myśląc o książkach z tego regionu świata, przychodzi nam na myśl literatura dziecięca i kultowe Muminki autorstwa Tove Jansson czy Dzieci z Bullerbyn fenomenalnej Astrid Lindgren, jednak skandynawska twórczość literacka ma nam wiele więcej do zaoferowania.

Skandynawia stanowi region północnej Europy, który tradycyjnie obejmuje Szwecję, Norwegię i Danię, jednak w ujęciu kulturowym i literackim często jest ona rozszerzana o kraje nordyckie, czyli Islandię i Finlandię. Skandynawia od wieków budzi zainteresowanie, nie tylko ze względu na swoje surowe, spektakularne krajobrazy, lecz także charakterystyczny styl życia oparty na ideach równości oraz bliskości natury. Uwagę przyciąga również minimalistyczna estetyka widoczna w architekturze czy modzie. W tym zestawieniu nie może jednak zabraknąć literatury, przy której warto zadać sobie pytanie co takiego wyróżnia literaturę skandynawską i sprawia, że budzi ona szczególne zainteresowanie na tle innych.

Zaczynając od wyżej wspomnianej literatury dziecięcej, należy zauważyć, że twórczość autorów skandynawskich jest wyjątkowa przede wszystkim, ze względu na to, jak traktują oni młodego odbiorcę. Książki odpowiadają na pytania, które naturalnie pojawiają się u dzieci, nie ma tematów tabu. Ważną rolę pełni sposób komunikowania się z najmłodszymi czytelnikami, język jest prosty, przystępny i zabawny. Istotna jest również ponadczasowość skandynawskich autorów, Astrid Lindgren tworzyła w latach 1944-1981, a mimo to jej książki wciąż są aktualne i zachwycają kolejne pokolenia.

Skandynawia nie bez powodu nazywana jest także ojczyzną kryminałów. Jednym z powodów, dla których tutejsze kryminały są tak popularne, jest ich unikatowy klimat. Długie, surowe zimy, mroczne lasy, poczucie izolacji są idealnym tłem wydarzeń dla zawiłych, pełnych zagadek historii. Trudno nie zauważyć, że tajemnicze morderstwo w małym szwedzkim miasteczku tworzy zupełnie inny klimat, niż zbrodnia przykładowo - w tętniącym życiem Nowym Jorku.

Niewielkie miasteczka przestają być jedynie tłem wydarzeń, a stają się kluczowymi elementami narracji wpływającymi na rozwój postaci i budowanie napięcia.

To zjawisko jest szczególnie widoczne w serii kryminalnej Camilli Läckberg, gdzie miasteczko Fjällbacka jest tak ukształtowaną przestrzenią, że funkcjonuje prawie jako pełnoprawny bohater narracji.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zjawisk literatury skandynawskiej jest nurt określany jako nordic noir. Jest to gatunek wyróżniający się ponurym klimatem, złożonymi, często zmagającymi się z własnymi problemami bohaterami i oszczędnym stylem. Nurt ten obnaża mroczne sekrety z pozoru idealnego społeczeństwa, analizuje jego paradoksy oraz łączy intrygę kryminalną z analizą psychologiczną postaci. Za pionierów tego kierunku uznaje się Maj Sjöwall i Per Wahlöö, których cykl powieści (1965-1975) dał początek tzw. kryminałowi społecznemu.

Skandynawscy autorzy są mistrzami w kreowaniu swoich bohaterów, zdecydowanie nie znajdziecie u nich sylwetki klasycznego, nieomylnego detektywa. Postacie nie są jednowymiarowe, często zmagają się z traumą, nałogiem czy kryzysem osobistym, mają wady i słabości, przez co czytelnikowi łatwiej się z nimi identyfikować.

Mówiąc o literaturze nordyckiej, nie można pominąć jej mitologicznych korzeni, które przez wieki kształtowały wyobraźnię kulturową epoki. Mitologia nordycka powstała na ziemiach skandynawskich i rozwinęła się w czasach przedchrześcijańskich, a jej głównym założeniem była wiara w przeznaczenie i w istnienie 9 światów. Utrwalona w sagach i Eddach stanowi fundament późniejszej twórczości literackiej. Współczesna kultura czerpie z niej inspiracje na wielu dziedzinach życia.

Literatura skandynawska aktualnie kojarzona jest z wysoką jakością, przez co coraz szybciej osiąga sukces. Wynika on z warsztatu pisarskiego autorów, którzy potrafią połączyć w całość niepowtarzalny klimat i dobrze wykreowanych bohaterów, a jednocześnie zachować minimalistyczny styl i realizm.

fot. depositphotos